Opinie | “De ideale samenleving voor de AfD is er een zonder”

De extreemrechtse AfD boekte vorige maand een grote verkiezingsoverwinning in Duitsland. De partij beweert als enige de stem van het volk écht te vertegenwoordigen. Volgens voorzitters Alice Weidel en Tino Chrupalla is hun partij democratisch en legitiem. Maar wie kijkt naar waar de AfD voor staat, ziet dat haar belofte van een samenleving voor het volk niet voor iedereen geldt. Toch lijkt zelfs haar eigen voorzitter, Alice Weidel, niet in dat ideaalbeeld te passen.

Het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) behaalde vorige maand in Saksen-Anhalt 43,8 procent van de stemmen en 38,2 procent in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Het is een nieuwe electorale doorbraak voor de AfD, die in 2024 ook al de grootste partij werd bij de deelstaatverkiezingen in Thüringen.

Partijvoorzitter Weidel verzekert dat haar partij geen opvolger van het nazisme zal zijn. Toch noemde ze Hitler in januari 2025, tijdens een onlinegesprek met Elon Musk op X, een linkse politicus. Op 21 september 2026 herhaalde ze die bewering tijdens een persconferentie. Niet alleen zijn zulke statements politiek incorrect, ze kunnen ook behoren tot een bredere politieke strategie van de partij. Door Hitler naar de linkerkant van het politieke spectrum te schuiven, distantieert de AfD zich namelijk zoveel mogelijk van het nazisme en maakt het hun linkse tegenstanders ook een pak minder sympathiek. Het zijn dan ook zulke uitspraken en strategieën die ertoe hebben geleid dat de Duitse veiligheidsdienst de AfD heeft gelabeld als een extreemrechtse organisatie. In februari 2026 verbood een rechtbank de Duitse veiligheidsdienst voorlopig om de AfD als ‘bewezen rechts-extremistisch’ te classificeren, in afwachting van een definitieve uitspraak.

Nationale trots vanaf de kleuterklas

Op het vlak van cultuur en identiteit is remigratie een belangrijk agendapunt van de AfD. De partij gebruikt die term officieel voor de terugkeer van buitenlanders die geen recht hebben om in Duitsland te verblijven. Maar tijdens een bijeenkomst in Potsdam in november 2023 bespraken invloedrijke AfD-leden samen met de Oostenrijkse rechts-extremist Martin Sellner ook plannen om mensen met een migratieachtergrond, onder wie Duitse staatsburgers, uit het land te verdrijven. De AfD ontkent dat dit haar officiële standpunt is. Toch roept haar etnische invulling van het Duitse volk vragen op over wie volgens de partij werkelijk bij Duitsland hoort.

Wat betreft het onderwijs: de AfD pleit voor meer nadruk op de Duitse nationale identiteit en verzet zich tegen wat ze ‘genderideologie’ noemt. De partij wil meer aandacht voor de Duitse vlag en een positievere benadering van de Duitse geschiedenis. Ook wil ze genderstudies aan universiteiten afbouwen.

“Volgens de kritiek op de AfD sluit haar etnische invulling van het Duitse volk ook mensen met een migratieachtergrond uit, zelfs als ze de Duitse nationaliteit hebben”

Tibo Timmermans

Volgens de kritiek op de AfD sluit haar etnische invulling van het Duitse volk mensen met een migratieachtergrond uit, zelfs als ze de Duitse nationaliteit hebben. Voorzitter Weidel is dan ook duidelijk: “Boerka’s, meisjes met hoofddoeken, mannen met messen die van een uitkering leven en andere nietsnutten zullen onze welvaart, economische groei en vooral de verzorgingsstaat niet garanderen”, zei ze op 16 mei 2018 tijdens een toespraak in de Duitse Bondsdag (het Duitse parlement) tijdens het begrotingsdebat. Maar ook Duitsers zonder migratieachtergrond behoren niet automatisch tot ‘het volk’, stelt de partij. De AfD zet sterk in op het traditionele kerngezin, met een moeder, een vader en kinderen, en pleit voor maatregelen die het krijgen van kinderen moeten stimuleren. Daarmee wil de partij onder meer inspelen op de gevolgen van de vergrijzing.

Alice Weidel: boegbeeld, maar vooral politiek instrument

Het is opvallend dat voorzitter Alice Weidel allesbehalve in het plaatje van hierboven past. Weidel is lesbisch en heeft een geregistreerd partnerschap met Sarah Bossard, die ook niet zou behoren tot het ‘Duitse volk’ volgens de AfD door haar Sri Lankaanse achtergrond. Weidel voedt twee adoptiekinderen op, waardoor ze volgens haar aan haar gezinsplichten voldoet. Andere vrouwen in een vergelijkbare situatie, maar zonder haar maatschappelijke positie en financiële middelen, zouden mogelijk minder gemakkelijk aan dat traditionele ideaalbeeld kunnen voldoen. Weidel en haar partner wonen bovendien in Zwitserland.

“Vrouwen in een vergelijkbare situatie als Weidel, maar zonder haar maatschappelijke positie en financiële middelen, zouden minder gemakkelijk aan dat traditionele ideaalbeeld kunnen voldoen”

Tibo Timmermans

De AfD krijgt veel kritiek op standpunten op het vlak van cultuur, onderwijs en migratie. Ze wil af van haar extreemrechtse label en kan daarbij volop inzetten op haar voorzitter. Als de partij ervan beschuldigd wordt banden te hebben met extreemrechtse organisaties, kan ze partijvoorzitter Weidel naar voren schuiven. Niet alleen heeft ze een professioneel voorkomen en een economische achtergrond, ze is ook lesbisch. Hoe kan men een partij beschuldigen van racisme, vreemdelingenhaat of homofobie met een partijleider als Weidel?

De AfD droomt hardop van een homogene Duitse samenleving. Mocht de partij ooit de kans krijgen om haar programma uit te voeren, is er in het nieuwe Duitsland geen plaats meer voor een lesbische vrouw met een partner met Sri Lankaanse achtergrond. De ultieme misleiding van dit politiek theater is echter dat Alice Weidel nooit de consequenties van haar eigen retoriek zal moeten dragen. Mocht de aangewakkerde polarisatie de Duitse samenleving definitief ontwrichten, dan kan Weidel haar koffers pakken en terugkeren naar haar comfortabele gezinswoning in het tolerante, rijke Zwitserland.