Opinie | “Hoe neutraliteit een excuus werd om de hoofddoek te bannen uit openbare functies”

Het hoofddoekendebat laait weer op. Sinds dit schooljaar zijn hoofddoeken verboden in de provinciale scholen van Oost-Vlaanderen. Eerder deze week werd een leerkracht ontslagen omdat ze weigerde haar hoofddoek af te zetten. Opnieuw klinkt het argument van neutraliteit. Voor reporter Johanna Thijssen is dat de aanleiding om het debat opnieuw onder de loep te nemen.

Ik neem je mee naar mijn katholieke middelbare school in Hasselt in het jaar 2014. Iedere ochtend wanneer de meisjes die een hoofddoek dragen de school binnenlopen, doen ze hun hoofddoek af. Het moment dat ze de schoolpoort naderen op het einde van de dag, doen ze hun hoofddoek weer aan. Als tiener stelde ik me hier verrassend weinig vragen bij.

Onze school stond bekend om een resem absurde regels en eisen aan haar leerlingen. Je haar kleuren mocht alleen in ‘natuurlijke’ haarkleuren. Een vriendin van mij die haar haar knalroze, paars of blauw verfde, werd daarvoor meermaals bij de directie geroepen. Om maar te zeggen: het hoofddoekenverbod paste voor mij in die reeks aan belachelijke regels om een zogezegde neutraliteit te handhaven.

Het is pas op mijn eerste job bij de overheid dat ik weer in contact kom met de reglementering rond het dragen van een hoofddoek in openbare functies. Ik was rekruteerder voor een federale overheidsinstelling die werkloosheidsuitkeringen uitbetaalt. Die welbepaalde instelling kampte met een personeelstekort en een sterk personeelsverloop. Simpel gezegd: we konden goede werknemers gebruiken.

Mijn baas vertelde me, beschaamd, dat we jammer genoeg iedere persoon moesten afwijzen die een hoofddoek droeg als die weigerde die af te zetten voor een functie achter het loket. “In functie van de neutraliteit” mochten medewerkers geen religieuze symbolen dragen als ze in contact kwamen met de burger. Ik voelde meteen een knoop in mijn maag: ik begon nog maar aan mijn eerste job en hier moest ik al mijn principes overboord gooien voor een loonbrief aan het einde van de maand.

Zogenaamde neutraliteit

Overheidsinstellingen kunnen kiezen tussen exclusieve neutraliteit, inclusieve neutraliteit en een gemengde invulling van neutraliteit. Bij exclusieve neutraliteit zijn religieuze tekens niet toegestaan, bij inclusieve neutraliteit wel. Volgens Unia is de invulling van het neutraliteitsprincipe een politieke en maatschappelijke keuze, geen juridische. Waar ik werkte, gold er een gemengde invulling. Vrouwen met een hoofddoek werkten achter de schermen, voor de schermen waren hoofddoeken niet toegestaan.

“In onze openbare instellingen wordt neutraliteit graag gelijkgesteld aan een westers uiterlijk“

Johanna Thijssen

Tegenstanders beweren dat iemand met een hoofddoek niet neutraal is. Om even een open deur in te trappen: niemand is volledig neutraal. De manier waarop je je kleedt, hoe je spreekt of hoe je je gedraagt, is cultureel bepaald. Waar het misloopt, is de vrees dat iemand die een hoofddoek draagt, niet neutraal handelt. Het dragen van een hoofddoek staat in geen geval gelijk aan anderen bekeren tot je geloof. Daarnaast is een hoofddoek een zichtbare uiting van geloof, maar kan je evengoed moslima zijn en geen hoofddoek dragen.

Van iemand in een openbare functie wordt er terecht verwacht dat die neutraal handelt. Maar jezelf neutraal presenteren? In onze openbare instellingen wordt neutraliteit graag gelijkgesteld aan een westers uiterlijk. Het verbod ruikt dan ook naar discriminatie in plaats van het zogezegde bevrijden van ‘onderdrukte’ moslima’s.

Het verbod marginaliseert vrouwen met een hoofddoek door ze uit te sluiten van bepaalde openbare functies. Laat vooral vrouwen zelf beslissen of ze een hoofddoek willen dragen en laat hun keuze niet afhangen van hoeveel kansen ze daarna krijgen in onze maatschappij. Een verbod is zelden de oplossing. Als ik moest kiezen tussen mijn werkloosheidsuitkering die te laat betaald wordt door een personeelstekort, of een bediende met een hoofddoek die mijn dossier tijdig en correct behandelt, zou ik het wel weten.