Opinie | Door eeuwenoude queer verhalen opnieuw zichtbaar te maken, dragen we bij aan de acceptatie van de LGBTQ+-gemeenschap vandaag

De queer-invloeden in de Griekse mythologie en het oude Griekenland zouden wel eens een belangrijke rol kunnen spelen in het progressieve beleid rond de LGBTQ+-gemeenschap in het land, schrijft Brent Van Raemdonck.

De ‘Rainbow map’ rangschikt 49 Europese landen op basis van hun respectieve wetgeving en beleid ten aanzien van de LGBTQ+-gemeenschap, op een schaal van nul tot honderd procent. Als je deze kaart bekijkt, zie je een opvallend contrast: te midden van een zee van rood in Oost-Europa springt Griekenland eruit in het groen. Dat is verrassend, want Griekenland is overwegend orthodox-christelijk, iets dat niet wordt geassocieerd met vooruitstrevend LGBTQ+-beleid. Toch lijkt hier iets anders te spelen.

Griekse mythologie, nog altijd diep verankerd in de culturele identiteit, staat bol met verhalen waarin queer relaties en genderfluïditeit een terugkerend thema zijn. Denk aan Achilles en Patroclus: hun band wordt door velen geïnterpreteerd als meer dan vriendschap. Of aan Apollo, de god van muziek en profetie, die bekendstond om zijn liefdes met mannen en vandaag vaak wordt gezien als symbool van homoseksuele liefde.

Ook vrouwelijke liefde en gendertransformatie krijgen een plek in deze verhalen. Aphrodite werd niet alleen geassocieerd met liefde in het algemeen, maar ook met relaties tussen vrouwen. En mythen zoals die van Siproites, een jager die door Artemis in een vrouw werd veranderd, tonen dat het idee van geslachtstransformatie al eeuwenlang bestaat.

De aanwezigheid van queer relaties in het oude Griekenland was bovendien geen uitzondering, maar een breed cultureel fenomeen. In de mythologie komen relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht voor bij goden, helden en stervelingen.

Zo tonen verhalen over Zeus en Ganymedes of Apollo en Hyacinthus niet alleen fysieke, maar ook emotionele en liefdevolle banden. Ook bij helden zoals Achilles en Patroclus zien we hoe diepe verbondenheid en rouw centraal staan.

“Het probleem ligt niet in het ontbreken van queer geschiedenis, maar in het feit dat deze verhalen te weinig worden verteld”

Brent Van Raemdonck

In de samenleving zelf maakten zulke relaties deel uit van sociale structuren en opvoeding, en werden ze weerspiegeld in kunst en literatuur. Zelfs vrouwelijke liefde, zoals bezongen door Sappho, had een duidelijke plaats.

Als zulke verhalen al zo lang deel uitmaken van onze cultuur, waarom behandelen we queer identiteit dan nog steeds als iets ‘nieuws’ of ‘afwijkends’? Het probleem ligt niet in het ontbreken van queer geschiedenis, maar in het feit dat deze verhalen te weinig worden verteld. Door ze opnieuw zichtbaar te maken, kunnen we bijdragen aan een bredere acceptatie van de LGBTQ+-gemeenschap vandaag.

Het oude Griekenland dient daar als krachtig voorbeeld. In Thebe bestond een cultuur waarin relaties tussen mannen niet alleen werd geaccepteerd, maar zelfs vanuit het bestuur werden ondersteund. Volgens Aristoteles werden er wetten ingevoerd die mannelijke koppels erkenden, iets wat in andere stadstaten juist werd ontmoedigd.

Emancipatie

Het meest sprekende voorbeeld is de ‘Heilige Schare’ van Thebe: een eliteleger bestaande uit 150 mannelijke koppels die samen vochten. Hun kracht lag niet alleen in militaire strategie, maar in onderlinge verbondenheid—liefde als bron van moed en loyaliteit. Dat idee werd ook beschreven door Plutarchus, die stelde dat geliefden naast elkaar sterker strijden, omdat niemand laf wil lijken in de ogen van degene van wie hij houdt.

Dat deze vergeten verhalen er toe doen, blijkt ook uit hun invloed op de moderne LGBTQ+-emancipatie. Toen in de negentiende eeuw het graf van de Heilige Schare in Chaeronea werd ontdekt, viel dat samen met een periode waarin homoseksuele mannen in Europa en de Verenigde Staten voorzichtiger zichtbaar werden.

“Het werk van de Britse classicus James Davidson onderstreept dat queer relaties geen marginaal of afwijkend verschijnsel waren in de oudheid, maar een volwaardig onderdeel van de samenleving”

Brent Van Raemdonck

Denkers en schrijvers zoals Walt Whitman en J. A. Symonds grepen terug op deze Griekse voorbeelden om homoseksuele liefde te verdedigen. Hun werk inspireerde vervolgens George Cecil Ives, een Engelse schrijver en vroege pleitbezorger voor de hervorming van wetgeving rond homoseksualiteit. Hij zag in de Heilige Schare een krachtig symbool van trots en droeg zo bij aan het ontstaan van één van de eerste homorechtenbewegingen.

Deze inzichten worden ook ondersteund door modern onderzoek. De Britse classicus James Davidson toont aan dat ons beeld van homoseksualiteit in het oude Griekenland lange tijd vertekend is geweest. Eerdere denkers zoals Michel Foucault en Kenneth Dover beschreven deze relaties vooral als machtsverhoudingen, waarin ongelijkheid centraal stond. Davidson laat daarentegen zien dat er ook sprake was van wederzijdse liefde, affectie en zelfs formele relaties tussen mannen.

Cultureel erfgoed

Daarmee onderstreept zijn werk dat queer relaties geen marginaal of afwijkend verschijnsel waren, maar een volwaardig onderdeel van de samenleving. Dat inzicht werd zelfs gebruikt in moderne debatten rond het homohuwelijk en toont aan dat queer liefde geen recente ‘trend’ is, maar diepgeworteld zit in onze geschiedenis.

Misschien is dat precies waarom Griekenland vandaag relatief vooruitstrevend is op het vlak van LGBTQ+-rechten.

De aanwezigheid van een cultureel erfgoed waarin queer relaties en identiteiten niet vreemd zijn, kan bijdragen aan een bredere maatschappelijke acceptatie. Door deze verhalen te erkennen en actief door te geven, ontstaat er ruimte om queer bestaan niet als afwijking te zien, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van onze geschiedenis en hedendaagse samenleving.