Betogers protesteren tegen Antwerpse ‘claimeraanpak’: “Hoe kan je mensen oppakken die niets fout doen?”

Een honderdtal mensen protesteerde donderdagavond op het De Coninckplein in Antwerpen tegen de preventieve arrestaties van zogenaamde ‘claimers’. Betogers en hulpverleners uitten hun bezorgdheid over de gevolgen van de aanpak voor kwetsbare mensen. Toen de politie het plein na afloop ontruimde, liep de spanning op en werden twee betogers opgepakt.

Donderdagavond omstreeks halfzeven stonden een handvol betogers op het De Coninckplein om te betogen tegen de preventieve arrestaties, of ‘claimeraanpak’, in Antwerpen-Noord. Verschillende combi’s en agenten, in burger en in uniform, omsingelden het plein vanuit verschillende hoeken. Een bemiddelingsteam van Politie Antwerpen stond al klaar op het plein om de eerste betogers te waarschuwen dat de betoging om half acht moet stoppen. “De manifestatie was niet aangevraagd. Er is geprobeerd afspraken te maken voorafgaand aan de manifestatie, maar dat is niet gelukt”, zegt Kim Bastiaeans, woordvoerder van de Antwerpse politie. Iets verderop, op het Operaplein stonden acht politiebussen klaar. Volgens Bastiaeans werden deze voorzorgsmaatregelen getroffen om de veiligheid te garanderen.

Op 7 oktober werd bekend dat de lokale politie van Antwerpen bekende overlastplegers, zogenaamde ‘claimers’, sneller gaat arresteren, ook als ze op dat moment niets verkeerd doen. Zij kunnen dan voor twaalf uur worden aangehouden. Op die manier wil de stad de veiligheid en leefbaarheid in de buurt beschermen en mensen aanzetten om hulp te aanvaarden. Burgemeester Els Van Doesburg (N-VA) verdedigde de maatregel in een interview met VRT: “We investeren jaarlijks al miljoenen in hulpverlening, maar als mensen pertinent hulp weigeren, moeten we hen met harde hand aanmoedigen.”

Hulpverlening met de harde hand

Buurtbewoners, hulporganisaties, de politievakbonden en de Liga voor Mensenrechten spraken hun bezorgdheden hierover uit. De Liga voor Mensenrechten betwist bovendien de wettigheid van de maatregel. Op 12 oktober verduidelijkte de Antwerpse politie dat iemand niet louter op basis van een registratie als claimer mag worden aangehouden: er moet daadwerkelijk sprake zijn van overlast. Toch is er nog veel onduidelijkheid. Critici stellen dat de problemen rond dakloosheid, drugsgebruik en armoede op deze manier niet zullen worden opgelost. Ze waarschuwen dat kwetsbare mensen steeds banger worden om hulp te zoeken. Volgens hen gaat het niet alleen om hoe overlast moet worden aangepakt, maar ook om hoe er moet worden omgegaan met de maatschappelijke problemen die erachter schuilgaan.

Om zeven uur startte de betoging. Het De Coninckplein liep stilaan vol. Onder de aanwezigen waren ook verschillende mensen die zich geviseerd voelen door de ‘claimeraanpak’, of al preventief zijn gearresteerd. Bart Van der Auwera (55), die al een lange tijd dakloos is, werd op de Groenplaats al meerdere keren aangesproken op het overschrijden van het alcoholverbod. Toen hij op het De Coninckplein daarop werd aangesproken, werd hij opgepakt. “Ik bleek in het systeem van de politie te zitten, dus mocht ik twaalf uur doorbrengen in de cel.”

Op basis van een label

“Ik heb al vaak gevoeld hoe ik niet dezelfde kansen kreeg als anderen”, getuigt Van der Auwera.  “Overal waar ik kom, ervaar ik nu verstrengde controle. Ik word er echt moe van. Ik kan begrijpen dat er strenger moet worden opgetreden tegen overlast, maar dat iedereen over dezelfde kam wordt geschoren, begrijp ik niet.”

“Ik heb als dakloze al vaak gevoeld hoe ik niet dezelfde kansen kreeg als anderen”

Bart Van der Auwera (55)

“Dit is een verontrustend teken van een fascistisch regime en we moeten hierop reageren door actie te ondernemen”, stond in een bericht dat vorig weekend op WhatsApp circuleerde waarin werd opgeroepen tot protest. In het bericht werd ook gewaarschuwd voor “onwettige arrestaties aangezien het om een spontane actie gaat”.

“Veiligheid en leefbaarheid zijn belangrijk. Maar mensen zomaar opsluiten op basis van een label, zonder voldoende concrete bewijzen, is voor ons geen oplossing. 2060 is geen plek om te experimenteren met wilde ideeën”, deelt het comité in een post op Instagram waarin staat dat het deelneemt aan de betoging. “We hebben nood aan een beleid dat problemen bij de wortel aanpakt: met duurzame hulpverlening, investeringen in mensen en buurten en respect voor ieders basisrechten.”

Minder zorg, meer repressie

Gemeenteraadslid Joke Laukens (Groen), die zich bezighoudt met jeugdbeleid, woonbeleid en leefkwaliteit in buurten, was ook aanwezig op het protest. Iets voor half acht sprak ze de betogers toe, vanaf een van de betonnen banken op het plein. “Ook ik moet soms helaas iemands uitwerpselen opruimen. En mijn hart breekt op dat moment, want ik wil dat die mensen een plek hebben waar ze zich kunnen verzorgen, waar ze naar het toilet kunnen gaan. Ik wil dat ze een plek hebben om te slapen, ergens waar ze zich thuis kunnen voelen. Het enige wat we nodig hebben is meer drughulpverlening.” Hulpverleners van Free Clinic en een aantal cliënten die voor Laukens stonden, juichten haar toe. “De hulpverlening zit vol. Zeggen dat mensen geen hulpverlening willen, aanvaard ik niet”, gaat Laukens verder.

“Mensen die vroeger hulp zochten, gaan dat nu niet meer durven doen”

Milan (23)

Milan (23) stond tussen de betogers. Hij maakt zich ernstig zorgen over de nieuwe aanpak. “Hoe kan je mensen oppakken die niets fout doen?”, zegt Milan (23) verbaasd. “Ik leerde altijd dat we in een rechtsstaat leven, toch? Er wordt bespaard op zorg en ingezet op politie en repressie. Mijn vrienden die in de hulpverlening werken, zijn ook bezorgd. Mensen die vroeger hulp zochten, gaan dat nu niet meer durven doen. Het harde beleid is geen langetermijnsoplossing.”

De agenten die het plein omsingelden, plaatsten zich langzaam tussen de betogers. De meeste betogers verlieten het plein, maar een groot deel bleef staan waardoor de sfeer grimmiger werd. Aan café Cornichon in de Pijlstraat stond ondertussen een politiebus. Aan de kant van het De Coninckplein sloten politieagenten in oproeruitrusting, met helmen en schilden, de straat af. Leuzen als “geen fascisme in onze stad” en “weg met Els” werden luidkeels geroepen. Twee betogers werden hardhandig opgepakt. Beiden waren gewond en werden naar het ziekenhuis gebracht.

© Foto’s: Moheeb Almassri, Ahmad Hardan, Elise Van Hauwermeiren