Vijf fouten om te vermijden bij het creëren van een inclusief schoolklimaat: “Het stopt niet bij lesmateriaal alleen, ook rolmodellen maken een groot verschil”

Uit de kast komen in de klas? Allesbehalve evident. België zakte naar de vierde plaats op de Europese ranglijst voor LGBTQIA+-rechten en is dus niet langer koploper op vlak van gelijke rechten. Maar hoe kunnen secundaire scholen ervoor zorgen dat LGBTQIA+-jongeren zich veilig, gerespecteerd en welkom voelen op school? Hier zijn vijf fouten om te vermijden bij het creëren van een inclusief schoolklimaat.

Fout 1: zwijg in alle talen over LGBTQIA+

“Een inclusief curriculum is doorslaggevend”, stelt Gijs Van Dyck, beleidsmedewerker Onderwijs en Werkvloer bij Çavaria. “Leerlingen moeten zich kunnen herkennen in het lesmateriaal. Dat kan gaan van diverse relaties bespreken in de lessen biologie tot voorbeeldoefeningen in de lessen wiskunde, waarin verschillende genderidentiteiten aan bod komen.”

Toch blijkt openheid voor veel LGBTQIA+-leerkrachten nog niet evident. Slechts 25 procent van de niet-heteroseksuele respondenten voelt zich comfortabel om open te zijn tegenover ouders van leerlingen. Dat blijkt uit een enquête van de Christelijke Onderwijscentrale (COC), afgenomen tussen oktober 2025 en januari 2026. Bij niet-cisgendermedewerkers daalt dat cijfer zelfs tot 22 procent. Koen Van Kerkhoven, COC-secretaris, benadrukt daarom het belang van zichtbare rolmodellen binnen het onderwijs. “LGBTQIA+-collega’s moeten zonder angst zichzelf kunnen zijn in een veilig en warm werkklimaat. Dat is niet alleen essentieel voor hun welbevinden, maar ook voor leerlingen die in hen een rolmodel kunnen vinden”, vertelt hij in een interview met Bruzz.

Fout 2: laat pestgedrag en haatspraak onbeantwoord

Een verdraagzame school begint bij een duidelijk en doortastend antipestbeleid. Dat betekent concrete maatregelen bij grensoverschrijdend gedrag: van haatspraak in de klas tot online pesten.

Dat is ook beleidsmatig verankerd, benadrukt Rita Van Durme van het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming: “Het Gelijke-onderwijskansenbeleid verplicht scholen om uitsluiting, segregatie en discriminatie actief tegen te gaan en optimale leer- en ontwikkelingskansen voor alle leerlingen te waarborgen.” Schoolbesturen zijn verplicht hun non-discriminatiebeleid en leefregels op te nemen in het schoolreglement. “De whole school approach biedt een sterk kader om ook discriminerend pestgedrag gericht tegen LGBTQIA+-leerlingen tegen te gaan”, aldus Van Durme.

Maar een verdraagzame school stopt niet bij een antipestbeleid. “Solidariteit is essentieel”, pleit Van Dyck. “Dezelfde bewegingen die gender- en seksuele rechten in vraag stellen of proberen terug te schroeven, voeden ook andere vormen van discriminatie, zoals racisme en antisemitisme. Dat discours speelt verschillende groepen tegen elkaar uit, terwijl hun onderliggende belangen vaak gelijklopen.” Scholen kunnen leerlingen helpen dat polarisatiemechanisme te doorzien door mediawijsheid structureel in te bouwen in het curriculum en hen te leren hoe ze in het middenveld het verschil kunnen maken.

Fout 3: mijd elke dialoog

“Het allerbelangrijkste blijft de bespreekbaarheid in de klas”, pleit Ann Verreth, algemeen directeur van Odisee Hogeschool en voorzitster van de Vlaamse Onderwijsraad. “Scholen moeten inzetten op een open en inclusief klimaat.” Van Dyck sluit zich daarbij aan: “Het is prioritair dat er in gesprek wordt gegaan met alle leerlingen en andere betrokken partijen. Daarnaast is het essentieel dat scholen niet alleen luisteren naar de luidste stemmen, maar ook naar het stille midden.”

Leerkrachten spelen daarin een sleutelrol, vindt Van Durme. “Leerkrachten merken als eersten gedragsveranderingen op bij leerlingen en kunnen het CLB inschakelen wanneer professionelere ondersteuning nodig is. Het CLB neemt op zijn beurt de coördinatie op naar externe partners binnen welzijn en hulpverlening.”

Van Dyck is duidelijk over wat er minimaal van leerkrachten wordt verwacht in de klas: “Om ervoor te zorgen dat alle leerlingen zich gehoord voelen, moeten leerkrachten een veilige omgeving creëren in het klaslokaal. Dat betekent dat discriminerende uitspraken niet door de beugel kunnen en dat er ruimte is voor open en respectvolle gesprekken.”

Fout 4: zorg dat niemand iets weet over LGBTQIA+

Volgens Verreth kan de overheid scholen sterker ondersteunen via gerichte opleidingen en vormingen rond de specifieke noden van LGBTQIA+-leerlingen. “Opleidingen of vormingen zouden zeker welkom zijn”, stelt ze.

Ook Roselien Maddens, zorgcoördinator voor de tweede en derde graad aan Spes Nostra Heule, herkent die nood: “In de praktijk komt het erop neer dat je jezelf moet bijscholen. Gerichte nascholingen zouden een grote meerwaarde zijn. Vandaag heerst er bij ons als zorgcoördinatoren nog vaak handelingsverlegenheid.”

Maar scholen staan er niet alleen voor, stelt Van Durme: “De Vlaamse overheid subsidieert Çavaria al sinds begin jaren 2000 om de onderwijssector te ondersteunen bij het creëren van een inclusieve omgeving voor LGBTQIA+-leerlingen en personeel. Ze bieden trajectbegeleiding, vormingen en leermiddelen aan op maat van de school.”

Fout 5: laat het allemaal maar gebeuren

“Scholen kunnen niet alles dragen”, nuanceert Van Durme. “Het werk van scholen kan slechts vruchten afleveren als ook andere sectoren inspanningen leveren en er vanuit een integrale visie aan mentaal welzijn wordt gewerkt.” Door toenemende polarisering en de invloed van sociale media is de context complexer dan ooit tevoren.

“Er vallen beslissingen boven onze hoofden en er zijn grote krachten waar we ons weerloos tegen voelen”, beaamt Van Dyck. “Maar het is belangrijk om onze stem te laten horen, zowel op straat als online. We mogen ons niet laten intimideren, zeker niet op sociale media.”

Daarnaast benadrukt Van Dyck het belang van blijvend engagement, ook buiten de schoolcontext. Hij roept op om bewust in te zetten op positieve online interactie: “De algoritmes zijn zo ontworpen dat content met veel interactie vaker zichtbaar wordt. Dus laat positieve commentaren achter, deel en herplaats hoopvolle en ondersteunende berichten.” Deze aanpak vermijdt volgens hem dat haatdragende content dominant wordt. “Spread the love”, besluit Van Dyck.

Hoe inclusief is het Vlaamse onderwijs vandaag? In deze reeks onderzoekt reporter Valentine Vanparys hoe LGBTQIA+-jongeren hun schooltijd beleven, welke uitdagingen middelbare scholen tegenkomen en waar kansen liggen om een veilige en inclusieve leeromgeving te creëren. Acht weken lang brengen we op vrijdag een nieuw verhaal, van persoonlijke getuigenissen tot diepgaande interviews en achtergrondreportages. Lees hier de andere artikels uit de reeks ‘Onderwijs zonder label‘.