Wat gebeurt er achter de schermen voor de aftrap?

Voor supporters begint een voetbalwedstrijd wanneer ze het stadion binnenstappen. Achter de schermen is de voorbereiding dan al veel langer bezig. Risicoanalyses, controles, overleg tussen veiligheidsdiensten en tientallen medewerkers moeten ervoor zorgen dat duizenden supporters veilig een wedstrijd kunnen bijwonen. Henk Dedeurwaerder, Manager Infrastructuur, Organisatie en Veiligheid bij KAA Gent, legt uit hoe zo’n wedstrijddag wordt voorbereid.

Lang voordat de eerste supporter door de toegangspoortjes stapt, is al bepaald hoe een wedstrijd op veiligheidsvlak wordt aangepakt. Bij het begin van het voetbalseizoen voeren de veiligheidsdiensten een risicoanalyse uit. Wedstrijden worden daarbij ingedeeld volgens een lage, gemiddelde of hoge risicograad.

Die inschatting heeft concrete gevolgen. Op basis van de risicograad wordt onder meer bepaald hoeveel veiligheidspersoneel nodig is en of een combiregeling wordt toegepast. Bij zo’n regeling moeten bezoekende supporters met georganiseerd busvervoer naar het stadion komen. Thuis- en uitsupporters worden bovendien zowel op de parkings als in het stadion van elkaar gescheiden.

De voorbereiding beperkt zich niet tot de wedstrijddag zelf. Elk jaar sluit KAA Gent een veiligheidsovereenkomst af met het stadsbestuur en de politie. Daarin worden afspraken vastgelegd over de organisatie en veiligheid van wedstrijden. In de dagen voor een wedstrijd vindt daarnaast een veiligheidscoördinatiemeeting plaats met onder meer de veiligheidsverantwoordelijken van de club en vertegenwoordigers van de ordediensten.

Eerst het stadion

Op de wedstrijddag zelf begint een belangrijk deel van het veiligheidswerk voordat de stadionpoorten opengaan. Het stadion wordt opgedeeld in verschillende zones. Per zone gaat een ploeg stewards aan de slag onder leiding van een verantwoordelijke.

“Voor de opening van het stadion een zogenaamde sweeping plaats. Daarbij worden de verschillende zones gecontroleerd op zaken die de veiligheid in gevaar kunnen brengen”, zegt Dedeurwaerder. De stewards werken daarvoor met digitale takenlijsten waarop de uitgevoerde controles worden geregistreerd. Pas wanneer alle zones gecontroleerd zijn, wordt vanuit het commandolokaal toestemming gegeven om het stadion voor het publiek te openen.

Ook voor noodsituaties ligt vooraf vast hoe moet worden gehandeld. Het stadion beschikt over evacuatieplannen, nooduitgangen en medische hulpposten. Daarnaast heeft de club een intern noodplan waarin procedures voor verschillende noodscenario’s zijn opgenomen. Voor de supporter die later zijn plaats op de tribune inneemt, blijft het grootste deel van die voorbereiding onzichtbaar.

De laatste afspraken

Ongeveer anderhalf uur voor de wedstrijd volgt nog een belangrijk overlegmoment. Tijdens de zogenaamde Match Delegate Organisation-meeting worden de laatste organisatorische en veiligheidsaspecten van de wedstrijd overlopen. Aan die vergadering nemen verschillende partijen deel, waaronder de match delegate van de voetbalbond, de vierde scheidsrechter, de teammanagers en veiligheidsverantwoordelijken van beide clubs en een vertegenwoordiger van de televisieproductie. Bij wedstrijden met een hoger risico zijn vooraf ook andere veiligheids- en hulpdiensten nauwer betrokken bij de voorbereiding.

Terwijl de eerste supporters richting het stadion trekken, staat zo een hele veiligheidsorganisatie klaar. KAA Gent doet op wedstrijddagen een beroep op suppoosten, stewards, veiligheidsagenten, politie, brandweer en medische hulpverleners. Iedereen heeft daarbij een eigen taak. Suppoosten voeren onder meer controles uit op de parkings en aan de ingangen. Stewards begeleiden supporters, controleren mee aan de toegang en zorgen ervoor dat doorgangen en nooduitgangen vrij blijven. Stewards zijn daarmee het meest zichtbare deel van een veel grotere veiligheidsorganisatie. Achter hen staan verschillende professionele veiligheids- en hulpdiensten klaar om in te grijpen wanneer dat nodig is.

Vanuit het commandolokaal

Wanneer de wedstrijd eenmaal bezig is, wordt de situatie in het stadion voortdurend opgevolgd. “Het veiligheidslokaal wordt bemand door een multidisciplinair team”, verklaart Dedeurwaerder. Daarin zitten onder meer vertegenwoordigers van politie, brandweer en medische hulpverlening, naast cameraoperatoren en verantwoordelijken van de club.

Vanuit dat lokaal kan worden gereageerd wanneer zich ergens in of rond de tribunes een probleem voordoet. Via het omroepsysteem kunnen indien nodig ook boodschappen aan het stadion worden meegedeeld. Op de tribunes en in de gangen blijven stewards ondertussen toezicht houden. Medische hulpverleners staan klaar om eerste zorgen toe te dienen wanneer een supporter onwel wordt of gewond raakt.

De veiligheidsorganisatie gaat bovendien verder dan het voorkomen van klassiek supportersgeweld. Voor gevallen van grensoverschrijdend gedrag heeft KAA Gent een Safe Guard Officer. Wanneer zo’n incident wordt gemeld, kan het slachtoffer naar een veilige ruimte worden begeleid. Vandaaruit wordt bekeken welke verdere stappen nodig zijn.

Als het toch misgaat

Alle voorbereidingen moeten de kans op incidenten zo klein mogelijk maken. Toch moet de club ook voorbereid zijn op het scenario waarin het tijdens de wedstrijd misgaat. Wanneer een incident zo ernstig is dat de wedstrijd wordt stilgelegd, komen de verantwoordelijken van verschillende partijen samen. Zij beoordelen de situatie en beslissen op basis van het veiligheidsrisico over het verdere verloop van de wedstrijd. Afhankelijk van de omstandigheden kan de wedstrijd worden hervat of definitief worden stopgezet.

Juist op zulke momenten wordt zichtbaar waarom zoveel verschillende partijen bij de organisatie betrokken zijn. Voetbalveiligheid is niet uitsluitend een taak van de club. Politie, brandweer, medische diensten, stewards, veiligheidsagenten en voetbalinstanties hebben allemaal een eigen verantwoordelijkheid.

Voor de meeste supporters blijft die organisatie grotendeels buiten beeld. Zij zien de steward aan de ingang, ondergaan eventueel een controle en merken de aanwezigheid van politie rond het stadion op. De risicoanalyses, vergaderingen, controles en noodprocedures die daaraan voorafgaan, krijgen ze niet te zien. Wanneer de scheidsrechter uiteindelijk fluit voor de aftrap, begint voor duizenden supporters de wedstrijd. Voor de mensen die instaan voor hun veiligheid is ze dan al veel langer bezig.

Van pyrotechniek en supportersgeweld tot cameratoezicht en stadionverboden: hoe veilig zijn onze voetbalstadions? In de reeks ‘Voetbalveiligheid’ onderzoekt reporter Achille Vancolen welke maatregelen werken, waar het misgaat en hoe de huidige aanpak ervaren wordt.