Category Archives: Ongecategoriseerd

Panta Rhei. Of voor wie zijn oud-Grieks een beetje roestig is: Alles vloeit. Heraclitus
wist het al. De wereld is in flux. Technologie geldt daarbij als brandversneller waardoor
de moraal de steeds toenemende verandering hopeloos achternaholt. Ons modern
bestaan kampt dan ook met allerhande kwalen: polarisering, burn-out,
klimaatopwarming, enzovoort. Regisseur Johan Van Schaeren stelt scherp op die maatschappelijke euvels en vraagt zich af hoe de moraal en de immer bewegende wereld rondom ons gelijke tred kunnen houden. Dat is geen eenvoudig vraagstuk. Daarom wordt de maker bijgestaan door zes Vlaamse denkers die hun licht laten schijnen over deze kwesties.
Talking heads in combinatie met archiefmateriaal en stock-beelden vormen samen een
heldere en overzichtelijke analyse van de problemen van vandaag.

We zien Gilets Jaunes, Dolle Mina’s en futurologen uit de jaren ‘60 die een tevergeefse
poging doen om de toekomst te voorspellen. Veel van de gevechten die we vandaag
strijden – denk aan de gelijkheid tussen man en vrouw – waren al relevant een halve
eeuw geleden. Toch zijn we er nog altijd niet in geslaagd komaf te maken met die
prangende problemen. Tegelijkertijd zijn velen van mening dat de slinger is
doorgeslagen. Dezelfde sociale media die met de #MeToo-beweging een golf van
solidariteit teweegbrachten, splitsen ons steeds vaker op in twee kampen.

De titel van de film verwijst naar het werk van de Amerikaanse futuroloog Alvin Toffler. Hij bedacht de term ‘future shock’, een begrip analoog met de ‘culture shock’: het gevoel van plotse angst en paniek wanneer iemand in contact komt met een wereld die haaks staat op de zijne. Waar een culture shock tijdelijk is omdat je nog altijd terug naar huis kan, is dat bij
de future shock niet het geval. Nu komt die onbekende omgeving rechtstreeks op ons
af – of we het nu willen of niet – in de vorm van een onvoorspelbare toekomst. Het
gevolg: een ontheemd volk dat zenuwachtig op zoek gaat naar een vertrouwde
houvast. De ideale broeihaard voor anti-systeemdenkers, extreem-rechts en
conservatisme.

Je voelt de bui al hangen. Het ruikt naar cultuurpessimisme in Future Shocked.
Natuurlijk is de huidige situatie zorgbarend. Toch voelt de docu soms aan als twee uur
doemdenken. Het panel van experts omhult de film met een sluier van objectiviteit,
maar in werkelijkheid volgt ook Verschaeren een narratief. Wanneer Socioloog Walter
Weyns opwerpt dat sociale media solidariteit heeft uitgehold tot een zwart Black
Lives Matter-vierkantje op Instagram heeft hij een punt. Toch is het diezelfde virtuele
wereld waar we een groot deel van ons leven doorbrengen. Is het dan geen evidentie
dat het strijdtoneel deels verhuist naar die online platformen? Wanneer wordt
opgeworpen dat comedians – de herauten van het vrije woord – op hun achterste poten
staan door de cancel culture valt daar iets voor te zeggen. Al kan je ook opwerpen dat
gratuite racismemoppen gewoonweg gedateerd zijn.

Het raam waardoor Van Schaeren tuurt naar de toekomst oogt bewolkt. Slechts heel kort in de documentaire werpt moraalfilosofe Katleen Gabri op dat de toekomst ook een
correctiefase met zich mee kan brengen. Patrick Loobuyck, ook moraalfilosoof en één van de andere wijzen, merkt op dat we geschiedkundig in een uniek experiment zijn verzeild geraakt. Kan het zijn dat we op termijn de scherpe kantjes toch kunnen veilen? Of stevenen we met zijn allen daadwerkelijk op de afgrond af? Kent het verhaal van de moderne mens een happy end? Geen futuroloog die het weet. Ondergetekende ook niet. Wordt Vervolgd.

Twee Gentse studenten begonnen tijdens de coronacrisis een kaarsenshop op Instagram. Niet de standaard theelichtjes, maar kaarsen in eerder ongewone vormen, zoals een penis of een doodshoofd. In België was The Candle Bar de eerste shop met handgemaakte kaarsen in unieke vormen. Ondertussen is het account met iets meer dan 7000 volgers een onverwacht succes.

Wat begon als een grap van koppel Julie Tchekouteff (20) en Gilles Eykelberg (23) is na een halfjaar druk zakendoen. “Julie was meteen fan van originele kaarsen,” vertelt Gilles. “Zij wilde de kaarsen eerst importeren vanuit Amerika, maar de verzendkosten lagen heel hoog. In België waren de kaarsen nergens te vinden en dus besloten we ze dan maar zelf te maken.”

Kaarsen maken ter ontspanning

“Tijdens de coronacrisis ontdekten we nieuwe hobby’s. Inspiratie haalden we voornamelijk van sociale media. Op Instagram en TikTok zag je mensen die kaarsen maakten. Dat ging van gedraaide kaarsen die je makkelijk thuis kon maken tot meer unieke vormen, zoals schelpen.” Die trend was ook Gilles en Julie niet ontgaan. “Ter ontspanning tijdens de blokperiode maakten we kaarsen,” zegt Gilles. “Voor ons plezier verkochten we ze ook online. Maar opeens werd dat zo’n succes dat we het wel serieus moésten nemen.”

Julie is studente Criminologie en Gilles studeert Handelswetenschappen. Toch was voor hem een eigen bedrijf opstarten moeilijker dan gedacht: “Ik heb het ondernemen vooral geleerd door het gewoon te doen. Ik neem voornamelijk de financiële taken op mij, Julie houdt zich bezig met de creatieve kant en de sociale media.”

“Momenteel is de peniskaars ons populairste item. Ze trekt de aandacht en kopers vinden het grappig”

Peniskaars, anyone?

“Momenteel is de peniskaars ons populairste item. Ze trekt de aandacht en kopers vinden het grappig,” zegt Gilles. Ook de mannen- en vrouwensilhouetten of de Franse buldogjes vinden vlotjes hun weg naar menig salontafel. “Maar geen nood, naast de speciale figuren hebben we ook neutrale vormen zoals kubussen en kaarsen in trapvorm, hoor.”

Penissen, naakte lichamen, honden: waar hàlen ze het vandaan? “Gewoon online,” zegt Gilles. “We schuimen Pinterest af en selecteren wat hip is. Dat idee proberen we om te zetten in de vorm van een kaars. Samen met een ingenieur maken we eerst een mal met een 3D-printer. Dat levert ons een unieke vorm op, die niemand anders ter wereld heeft.”

Steek de schoen eens aan

Onlangs brachten Gilles en Julie hun persoonlijke favoriet uit: een paar populaire sneakers in maat 36. “Dat was zeker niet gemakkelijk. We zijn er weken mee bezig geweest,” zegt Gilles. “De mallen laten patenteren kostte te veel geld, dus hopen we vooral dat niemand anders ons kopieert. Een kaars in schoenvorm zijn we tijdens onze zoektocht online nergens tegengekomen, dus gaan we er momenteel van uit dat het een exclusief item is. We hebben besloten het in een beperkte oplage van 100 stuks uit te brengen.”

Dertig bestellingen per dag

De studenten kiezen bewust voor lage prijzen. “Dat vinden we ook het belangrijkste,” zegt Gilles. “Iedereen moet onze kaarsen kunnen kopen. Onze verzendkosten liggen ook heel laag, en daar scoren we echt mee.”

Businessplan

De kaarsen zijn op dit moment enkel via Instagram te koop, maar daar willen de studenten snel verandering in brengen. Gilles: “Het design van onze webshop is volledig af. We moeten enkel nog voldoende materiaal op voorraad hebben. Na de examens in juni maken we daar werk van.”

Wat begon als een leuke bijverdienste, lijkt nu toch al grotere vormen aan te nemen voor de toekomst. “Het aantal bestellingen stijgt wel snel nu, we zullen snel werk moeten maken van een businessplan,” zegt Gilles. “Als we ooit een lening bij de bank willen, maken we daar werk van. Binnen twee jaar zijn we klaar met studeren. Tot die tijd kunnen we blijven doorgroeien. Daarna zien we wel. Maar je weet het natuurlijk nooit.”

Op 16 en 17 februari organiseerde StampMedia workshop rond miniatuur fotografie. Bekijk hieronder de resultaten van de jongeren.

Dit artikel gratis overnemen op je website?

Hasselt bestaat niet, het is een leugen van de overheid. Een bekende hoax die al even circuleert op het internet. Hoe absurd het ook mag klinken, ze kreeg veel gehoor op sociale media. Is het echt zo makkelijk om onzin op het internet te verspreiden en gehoor te krijgen? Wij deden de test. 

Het is niet de bedoeling om op een watch list van Staatsveiligheid te belanden

Hier wordt het meteen lastig. Het zou niet ethisch verantwoord zijn om bewust geloofwaardige leugens te verspreiden. Complotten over de overheid, deep states of verborgen netwerken zijn dus uit den boze. Het moet iets absurds zijn, iets dat meteen weerlegd kan worden. Het moet een meme worden à la “Hasselt bestaat niet” en duidelijk herkenbaar zijn als grap. Het is niet de bedoeling om op een watch list van Staatsveiligheid te belanden.  

Dan maar inspiratie zoeken bij andere complotten als hollow earth. Zou Wallonië vanbinnen hol zijn en een hypermoderne maatschappij herbergen? Of is Cara Pils eigenlijk Heineken? Catchy, Cara werkt altijd en Belgen hebben schrik van Heineken, maar de stelling is misschien iets té realistisch. Of misschien leeft koningin Fabiola nog? Wie weet werd haar dood in scène gezet na de doodsbedreigingen die ze kreeg. De groep 2Fabiola kan daar een bewijs zijn, er zit wat in… Niels Destadsbader is dood en vervangen door een robot. Dat kan werken, Niels Destadsbader is een meme op zich, en geen enkele echte mens kan zoveel hits produceren. 

Een lijstje met gekke verzinsels:  

● Asperges zijn geen echte groenten;
● Giraffen bestaan niet;
● Fabiola is niet echt dood;
● Cara Pils is Heineken;
● Wallonië is hol vanbinnen;
● Niels Destadsbader is een robot;
● Windmolens blazen lucht.  

Stap 2: Memes verspreiden

Complotten ontstaan vaak in de diepste krochten van het internet, dus Reddit leek een goede plaats om te starten. Meer specifiek in de subreddit Belgica, de subreddit ou les Menschen praten comme ça. Belgische memes, zeker over het Belgische koningshuis, zouden hier wel moeten aanslaan.   

Maar dommage cacahouète fromage, de memes raakten vaak niet eens voorbij het harde oordeel van de Reddit moderator. En zelfs als ze gepost werden, kwam er geen reactie. Ook op andere subreddits was er geen reactie, tijd om hulp in te schakelen.  

Stap 3: Vraag het aan een expert

Simon Demoen is student in Gent en de man achter de facebookgroep “Hasselt bestaat niet“. Aan het begin van de eerste lockdown vond Simon Demoen enkele groepen op facebook met de wildste complottheorieën. QAnon, grootschalige pedofilienetwerken en Bill Gates als grote boosdoener waren daar dagelijkse kost. Demoen besloot actie te ondernemen:  

“Je kan dan zeggen: ‘Spijtig dat er mensen zijn die in complotten geloven, maar ik ga gewoon verder met mijn leven’. Of je kan zeggen: ‘Ik ga proberen die mensen te overtuigen dat ze fout zijn door onder elk bericht een factcheck te plaatsen’. Maar in mijn ogen was dat eerder contraproductief. En dus in plaats van alles te factchecken, was het mijn bedoeling om van de mensen in die groep zelf factcheckers te maken. Dat door heel doelbewust iets compleet van de pot gerukt te posten en te kijken of ze dan wel kritisch zouden zijn.”  

Misschien gaan ze over andere theorieën dan ook sceptisch worden

Het werkte, Demoen kreeg veel reacties die zijn theorie over het bestaan van Hasselt in twijfel trokken. “Op die manier waren er veel mensen die voor het eerst wel sceptisch waren, misschien gaan ze over andere theorieën dan ook sceptisch worden”, zegt hij.  

Zo is de groep ‘Hasselt bestaat niet’ ontstaan, als satire op echte complotgroepen. Demoen gaf enkele tips: ‘Hasselt bestaat niet’ heb ik niet uitgevonden, dat was al langer een running gag. Wat heb ik gedaan? Ik heb die groep aangemaakt en ik denk doordat het al een running gag was, dat het zich ook beter heeft kunnen verspreiden. Ik denk dat als je zomaar iets out of nowhere verzint, het iets moeilijker gaat zijn. Ik heb dan de link van mijn groep in twee andere groepen gedeeld, en de rest is vanzelf gegaan.”  

Stap 4: Uitvoering

Na de tips van Simon, werd het facebookprofiel ‘Guy Raf’ geschapen. Guy Raf heeft geen vrienden op Facebook, maar wel een groep: “Giraffen bestaan niet”. Net zoals ‘Hasselt bestaat niet’ viel de keuze voor een complot dat al eens de ronde deed op het internet. Er zit ook wel wat in, giraffen zijn bizarre dieren, ideaal om gekke verhalen aan te koppelen, giraffen zijn namelijk wandelende 5G-masten. 

De groep werd vakkundig gemaakt, en na de eerste berichten en memes was het tijd om de groep met de wereld te delen. Al bleek dat toch niet zo gemakkelijk te gaan. 

Stap 5: Verwijderd worden van Facebook

Net toen het tijd was om de facebookgroep te lanceren, gaf Facebook de melding dat ons account werd uitgeschakeld. Dat omdat het “in strijd is met onze richtlijnen voor de community”. Facebook heeft dus op tijd een nepprofiel kunnen ontmaskeren vooraleer die echt info kon verspreiden. Op zich is dat goed nieuws, maar wel jammer voor dit artikel. Nog voor de ‘giraffenmolen’ op gang kwam, stak Facebook er al een stokje voor. 

Dat was ook vaak het geval op Reddit, de ingezonden memes werden zo goed als nooit gepubliceerd en op sommige subreddits werden nepprofielen verbannen. Op TikTok is het makkelijker om absurde leugens te verspreiden, het profiel ‘FabiolaAlive’ heeft toch al één volger en 500 views op een eerste video.  

Besluit

Het valt toch niet mee om uit het niets en zonder veel voorbereiding complotten de wereld in te sturen, en dat is maar goed ook. Al kunnen community-richtlijnen en moderators niet alle onzin uit sociale media filteren. Sociale media doen pogingen, maar kunnen de constante stroom aan complotten niet zomaar wegwerken. Toch is het geruststellend om te denken dat een of andere grapjas met een laptop en een week tijd niet zomaar complotten kan starten. 

Je kunt het zien als één grote samenzwering: twintig masterstudenten journalistiek die zich een week afzonderen en sociale en minder sociale media afspeuren op zoek naar QAnon-volgers, ufologen en antivaxers. Is het internet trouwens wel de echte wereld? Wacht, is de wereld wel de echte wereld, en niet plat, hol of een complete illusie?

Waarmee we niets of niemand willen ridiculiseren, want door complotdenkers weg te zetten als gekken, smoor je elk debat en sluit iedereen zich nog verder op in zijn eigen gelijk – of ongelijk. Wat vandaag krankzinnig lijkt, kan morgen zinnig blijken. Er loopt een hellend vlak van kritisch denken naar complotdenken, en van onheilsprofeten terug naar klokkenluiders. Conspiracies hebben wel degelijk bestaan en doen dat nog. Het komt erop aan de leugen te ontmaskeren en feit van fictie te onderscheiden.

Dat is mee de taak van de journalist, ook van de aspirerende, en dat is waar deze (virtuele) redactieweek om draaide. Een samenwerking, geen samenzwering.

Echt niet.

Hier kun je beelden zien van het proces dat we in de studio doorlopen hebben. Ik heb samen met mijn model Sara De Bruyn en mijn assistent Brent Lenaerts in de studio wat geëxperimenteerd met licht, compositie, focus en make-up.

We hebben eerst in de studio de belichting en achtergrond goed gezet. Daarna hebben Sara en ik aan de hand van inspiratie op Pinterest de make-up en het plastic uitgekozen. Vervolgens hebben we geëxperimenteerd met de lenzen en met de camera. Dit is het uit eindelijke resultaat.

Januari 2021 was een woelige maand voor aanhangers van QAnon. Na 4 jaar “complotdenken” en geloven bleef de langverwachte storm uiteindelijk uit. Hun “messias” Donald Trump werd opgevolgd door Biden en de ‘wereldwijde pedofiele elite’ behield de macht. Bij een deel van de volgelingen brak er iets. Anderen blijven de boodschappen van Q herinterpreteren. De samenzwering bestaat, het is slechts wachten op de juiste feiten. De invloed van het Covid-19-virus op de populariteit van de samenzwering valt niet te onderschatten. Zijn er nog hardnekkige aanhangers in België te vinden? Waar houden ze zich op?  

Op 4 mei lanceerde Donald Trump zijn blog “From the desk” (“Vanop het bureau”). De aparte pagina op zijn website is nog niet het beloofde socialemediaplatform.  Het is wel een forum waar de voormalige president van de Verenigde Staten weer zijn ongezouten meningen en twijfels over de verkiezingsuitslag kan delen met zijn aanhang. Zo ook met de trouwe volgelingen van QAnon.   

Volgens de aanhangers is Trump immers de grote redder die “The Great Awakening” (“Het Grote Ontwaken”) zal inluiden en de ogen van het volk zal openen. Hij zal een massale golf aan arrestaties en executies leiden tegen de “deep state”. De linkse, elitaire kliek uit de politiek, bedrijfswereld en Hollywood is uit op wereldheerschappij om vrij kinderen te kunnen misbruiken en hun bloed te kunnen drinken. Bij het martelen van die kinderen komt adrenaline vrij in hun bloed. Daarmee maken de samenzweerders adrenochroom. Dat drankje schenkt hun het eeuwige leven. Aan het hoofd van dat globale complot staan Hillary Clinton en Joe Biden. België is met de zaak Dutroux een ideaal voorbeeld van hoe die elite haar pedofiele grillen verborgen houdt en de schuld afschuift op individuele zondebokken.   

Wie is Q?

Aan de wieg van de beweging staat de mysterieuze Q. Volgens velen is hij of zij een hooggeplaatste militair omdat Q zou verwijzen naar een bevoegdheidsniveau dat toegang geeft tot nucleaire geheimen. Hij of zij postte op 28 oktober 2017 het eerste van een reeks cryptische berichten op 4Chan. Die kruimeltjes zijn vaak van profetische aard en eindigen bijna altijd met een vraagteken. Het gevolg is dat ze zeer suggestief zijn en ruimte laten voor interpretatie. Maar de profetie kwam niet uit. Trump moest plaats maken voor Biden. Sinds hij de verkiezingen verloor, lijkt de stroom aan berichten ook opgedroogd. De laatste post dateert ondertussen al van 8 december2020. Is samen met Q ook de QAnon aanhang in België verdwenen?   

Niet ingeslapen op mainstream platformen

De mainstream sociale media lijken de aanhangers van Q op het eerste gezicht verlaten te hebben. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in de VS beslisten onder meer Facebook en Instagram om alle profielen en pagina’s die verwezen naar de samenzwering te verwijderen. Ook Youtube nam nieuwe maatregelen en verwijderde kanalen en video’s. Na de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021, met daarbij heel wat zichtbare QAnon-aanhangers, verwijderde Twitter 70.000 accounts die gelinkt werden aan de complottheorie. Ook de Facebookpagina “QAnon Vlaanderen” is ondertussen verwijderd. Ex-beheerder en voormalig Vlaams Belang-lid Eva Rollier, die wel 10 uur per dag met de theorie bezig was, liet ons in een korte reactie weten dat ze niet langer aanhanger was en dus ook niet meer met de beweging geassocieerd wilde worden.   

Maar schijn bedriegt. Op Twitter en Facebook blijken er opvolgers te zijn van zo’n groepen. Een belangrijke kanttekening hierbij is wel dat de gedeelde complottheorieën veel uiteenlopender zijn dan de originele QAnon-leer. QAnon is tegenwoordig een paraplu waaronder aliens, vaccins en 9/11 geplaatst worden. De samenzwering rond QAnon vindt zoveel weerklank bij diverse groepen en mensen omdat ze een gevecht tegen het systeem predikt en mensen actief doet nadenken over hun gewenste invulling van de samenleving en het beleid. Elke complotdenker koestert persoonlijke twijfels en een wantrouwen tegenover het systeem en het beleid.   

Ufo’s en pedofilietheorieën

Tijdens ons korte onderzoek komt “Belgian Underground” naar voren als één van de actiefste groepen op Facebook. Die privégroep telt 575 leden. Afgelopen maand werden zo’n 140 bijdragen in de groep gepost. Bij de groepsinfo valt te lezen dat de groep dient om interessante ideeën en artikelen te delen die niet opgepikt worden in de mainstream media. Wat onderwerpen betreft, zijn de moderatoren niet al te streng: ufo’s, geheime ruimtevaartmissies, pedofilietheorieën, “The Great Awakening”, …

Volgens de officiële groepsregels zijn politiek, corona en ander mainstreamnieuws zonder eigen commentaar niet welkom. Niemand lijkt echter de naleving van die regels te controleren. Al snel duiken dus ook nieuwsartikels op die zouden bewijzen dat Covid-19 een misdaad tegen de mensheid is of dat onze regering volledig illegaal regeert. Ook extreemrechts getinte boodschappen komen voorbij.

De bijhorende community-pagina telt 1207 likes en 1276 volgers. De beheerder wil met behulp van memes mensen hun ogen openen. Ook hier wordt met de wetenschap en politiek afgerekend. Wetenschap anno 2020 is enkel gebaseerd op geloof en vertrouwen, niet op testen en bewijzen. Vooral de coronamaatregelen worden onder vuur genomen. Zij zijn opgesteld door dezelfde elite die de massa zou bestelen. 

Op Twitter heeft het account “WAKKER BELGIË 2.0” ondertussen zo’n 24.000 tweets geplaatst. Het originele Wakker-België-account werd al eerder verwijderd door Twitter. Dat account bereikt op het moment van schrijven 2.353 volgers. Wat meteen opvalt, is het hergebruik van memes en theorieën zoals aliens en 9/11. Ook hier voorspelt de verspreider de grote ontwaking.

Anders dan op Facebook verspreidt het account op Twitter ook boodschappen van controversiële figuren zoals Dries Van Langenhove en Jeff Hoeyberghs. Mainstreammedia worden beschuldigd van propaganda en manipulatie. Ze zijn niets meer dan marketing voor een verzonnen pandemie. Wetenschappelijke studies, zoals die van de Duitse natuurkundige Wiesendanger, bewijzen volgens het account dat Covid-19 in een Chinees laboratorium is gecreëerd. Een snelle internetzoektocht leert ons dat die studie al gefactcheckt en ontkracht werd.  

We probeerden herhaaldelijk de mensen en moderatoren achter de groep en pagina’s te contacteren, maar zij waren niet bereikbaar voor een reactie.   

VERGEET NIET:

Ze dringen erop aan dat ELK MENS OP DE PLANEET HUN "ONGETESTE VACCIN" neemt voor een virus met een herstelpercentage van 99,5% van 75 jaar en jonger.

— ??WAKKER BELGIË 2.0?? (@WakkerBelgie2) March 19, 2021

Corona kwam uit een laboratorium uit Wuhan zegt professor dr H.C.Roland Wiesendanger. Gerenommeerd natuurkundige en nanowetenschapper aan de universiteit van Hamburg.
Hij en z'n team hebben 600 feiten gebundeld in een nieuwe studie.https://t.co/NQIL5SUg5V

— ??WAKKER BELGIË 2.0?? (@WakkerBelgie2) February 18, 2021

https://t.co/9UKZz0Vj8u pic.twitter.com/7LLY3OHpp6

— ??WAKKER BELGIË 2.0?? (@WakkerBelgie2) January 19, 2021

Verder strijden op alternatieve media

Ondanks dee aanwezigheid op de gekende kanalen moesten de 88 miljoen Twitter-volgers van Trump, waaronder QAnon-aanhangers, wel op zoek naar een nieuw medium in afwachting van zijn beloofde platform. Toen de 45ste president van de VS voordien al 12 uur lang verbannen werd, liet Gab-oprichter Andrew Torba weten de president en zijn volgers met open armen te ontvangen. Gab is een twitteralternatief dat vooral gekend is als toevluchtsoord voor leden van extreemrechts. Het profiteerde begin dit jaar van het feit dat de stekker werd getrokken uit bekendere alternatieve platformen zoals Parler omdat zij de bestorming van het Capitool extra kracht en momentum hadden gegeven. Ook tijdens ons onderzoek blijkt Parler nog steeds offline te zijn.   

Gab heeft bovendien nauwelijks regels. Zo is haatzaaien niet verboden. In hun officiële communicatie zegt het platform vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel te dragen. Ze geloven dat ‘de toekomst van online publicaties open en gedecentraliseerd is. Niet de voorwaarden van Big Tech-bedrijven, maar gebruikers zelf bepalen hun ervaring op het medium 

Viruswaanzin, ook op Gab

Een account maken op het platform is heel gemakkelijk. Meer dan een gebruikersnaam, e-mailadres en wachtwoord heb je niet nodig. Enkele zoekopdrachten later vinden we een groep genaamd “Belgium”. De openbare groep telt 65 leden en is beduidend minder actief dan de Facebookgroepen en Twitterpagina’s. De sporadische statusupdates van leden sturen ons onder andere door naar viruswaanzin. De beweging vecht de coronamaatregelen aan in de rechtbank. Posts detailleren hoe de maatregelen in strijd zijn met de grondwet.  Opnieuw komen ook extreemrechts getinte berichten voorbij. Zo worden Belgische misdrijven in Congo ontkend. De nationalistische beweging NATION gebruikt de groep ook als platform. Zij brengen zaken in beeld zoals de vernielingen aangericht door allochtone jongeren in de nasleep van BLM-betogingen.   

In tegenstelling tot Twitter beschikt Gab niet over een chatfunctie. Daarom besluiten we een bericht te posten in de groep om interactie uit te lokken. Nog dezelfde dag krijgen we een reactie van een gebruiker genaamd “QBelgium”. Dat account is de eerste rasechte QAnon-volger die we vinden. Hij vervloekt Bill Gates en vraagt om pedofielen te traceren en op te volgen in plaats van gezonde mensen. Hij herinnert ons aan verschillende pedofilieschandalen zoals de zaak Dutroux of de Roze Balletten en beweert dat de politieke hoofdrolspelers hierin vrijuit zouden gegaan zijn. Hij deelt ook verschillende foto’s waarop prominente Belgen zoals Charles Michel poseren met Bill Gates. Het account lijkt grotendeels een doorgeefluik van vooral Amerikaanse theorieën. Een Amerikaanse verpleegster doorbreekt de stilte. Ze beweert dat vaccins niet getest en niet effectief zijn. Sinds het begin van de vaccinatiecampagne zouden Covid-besmettingen explosief gestegen zijn. Meermaals wordt herhaald dat de verkiezingen gestolen zijn.   

Het anonieme account geeft ons naast tips ook de links naar Amerikaanse Telegramkanalen. Telegram is veruit een van bekendste alternatieve of “fringe” platforms. De applicatie valt te vergelijken met WhatsApp. Telegram lijkt vooral populair in Amerika en Nederland. De links van “QBelgium” leiden ons naar Amerikaanse kanalen als “We The Media” en “Pepe Lives Matter”. Zij hebben respectievelijk 217.000 en 75.000 abonnees. In die groepen heerst het geloof dat Trump won, Hillary Clinton achter de tralies hoort en klimaatverandering een leugen is. Wat lokale groepen betreft, vinden we ook “Wakker België” op het platform terug. 133 mensen zijn geabonneerd op het kanaal. De Illuminati, het afnemen van onze vrijheden en de ongrondwettelijke coronamaatregelen komen allemaal aan bod.   

“Na een eerste kennismaking treedt een ’tunneleffect’ op. Men gelooft enkel nog de theorie en doet alle andere bronnen af als leugens.”

Op alle platformen lijkt ook Covid-19 wel op een of andere manier verbonden aan QAnon. Voor Kerstin Vanderput van het “Informatie- en Adviescentrum inzake schadelijke sektarische organisaties” is dat geen nieuwe zaak. “Mensen komen bij ons radeloos getuigen over hoe het is om samen te leven met een QAnon-aanhanger. Volgens velen van hen weegt dat op de familie. De andere gezinsleden mogen niet langer een mondmasker dragen of een vaccin krijgen. Wij trachten hen te helpen hiermee om te gaan.”

Vanderput kan uit haar cijfers niet opmaken of het QAnon-geloof afgenomen is sinds de overwinning van Biden. Zij blijft eerder Covid-19 als belangrijkste factor beschouwen: “We zien niet echt een effect van de gebeurtenissen in Amerika. Wat wel een rol speelde is dat mensen tijdens de eerste lockdown meer thuis zaten en meer tijd hadden. Die tijd gebruikten ze om online antwoorden te zoeken op hun onzekerheden en angsten rond dat nieuwe virus. De combinatie van angst en tijd maakt hen vatbaar voor complottheorieën. Na een eerste kennismaking treedt er ook een tunneleffect op. Men gaat erin geloven en bronnen die de theorie tegenspreken, links laten liggen. De algoritmen van sociale media treffen hier ook schuld. Zij tonen na verloop van tijd alleen nog maar bijdragen die stroken met hun geloof. QAnon-gerelateerde vragen die ons centrum krijgt, draaien overigens bijna altijd rond het virus.”

‘Copy en pasten van ideologie’

Vanderput waarschuwt ook voor de toekomst. Ze verwijst onder andere naar de #Sabmyk-beweging. De religieuze beweging richt zich vooral op QAnon-aanhangers. De voorzitster van het IACSSO spreekt hier van “copy en pasten van ideologie”: ‘Oprichters kiezen de aspecten uit een complottheorie zoals QAnon die hen aanspreken of voor roering zorgen binnen de massa. Zowel spirituele, religieuze of ideologische punten worden simpelweg overgenomen. Die #Sabmyk-beweging blijkt uiteindelijk een grap van een kunstenaar te zijn. Maar hoe werd QAnon in het begin aanzien? Iedereen mag geloven wat hij of zij wil. Als die theorie echter oproept tot illegale acties of polarisering, wordt het gevaarlijk.’   

Wie ben jij? Geen ID. Daarmee bedoel ik: niet zomaar een ID, je bent meer dan een identiteitskaart, een stempel of een label. Je bent een levenslijn van momenten en ervaringen, een wordcloud van karaktertrekken, een kruispunt van contacten, een mozaïek van verschijningsvormen.

Je bent tussen 0 tot 100 – soms nog ouder -, één letter of meer in LGBTQIA+ en M/V/X, je bent een totem, een sterrenbeeld, iemand die gevormd wordt en zichzelf wil ontwikkelen, een mens – vooralsnog – die zich van a naar b begeeft, van een verleden naar een toekomst. Een driedimensionaal wezen in ruimte en tijd, van vlees en bloed, en een pak tastbaarder dan een avatar.

Jij bent jij. Een volstrekt uniek individu en tegelijk lid van een gemeenschap. Continu resonerend tussen zien en gezien worden, innerlijk en uiterlijk, conform en contrair. In hoeverre bepaalt het één het ander, beperkt het dan wel bevrijdt het? Deze week onderzocht een twintigtal masterstudenten journalistiek van KU Leuven wat identiteit zoal kan betekenen. Voorbij de clichés en over de tussenschotten heen. Post hok.

 

Johan Faes, onder andere

Cartooniste Christina De Witte alias Chrostin werd van de ene dag op de andere huiscartooniste bij ‘Flair’. Ruim vijf jaar later schuwt ze grote thema’s als racisme en klimaatverandering niet in haar cartoons. “Alles wat ik doe, valt te herleiden tot politiek.”  

“Op 31 oktober 2015 trok mijn cartoonfiguurtje Chrostin de wijde wereld in, omdat ik toen de ‘Flair Online Talent Award’ won en daar van de ene dag op de andere hun huiscartooniste werd. Ik was negentien, en kon mezelf plots professioneel tekenaar noemen. Toen gingen mijn cartoons meestal over luchtigere thema’s. Ik tekende vanuit het principe: ‘Alles moet grappig zijn’.”

Vandaag brengt Christina even goed racisme, seksisme of klimaatverandering onder de aandacht in haar cartoons. Die evolutie ging voor haar heel natuurlijk. “Ik besefte dat heel mijn bestaan, mijn gedachtengoed, en alles wat ik doe, te herleiden valt tot politiek. Dat deel van mezelf kon ik niet langer negeren, want ik wist dat het mezelf als illustrator kon blokkeren. Tegelijkertijd wil ik ook geen echokamer van negativiteit worden, want ik vind niet de hele wereld slecht. Ik doe mijn best om optimistisch realistisch te zijn, en dat verwerk ik ook in mijn comics. Hoe de wereld er ook uitziet, mijn kwinkslag zal altijd hoopvol zijn.” 

In 2018 bracht De Witte ‘The Ultimate Survival Guide to Being a Girl’ uit, een geïllustreerde gids waarin ze het leven van een jonge, puberende vrouw beschrijft. “In een ideale wereld heeft niemand daar een gids voor nodig. Maar daar leven we nu eenmaal niet in, en mannen en vrouwen zijn nu eenmaal niet gelijk. Ligt dat aan u en mij? Nee. Gaat dat binnen dit en tien jaar anders zijn? Wie weet, ik weet dat alleszins niet. Maar ik weet wel dat ik tien jaar geleden nood had aan zo’n gids. De boeken die ik kon lezen gingen vooral over groeispurten en acne. Maar wat kon mij dat toen schelen? Vertel mij liever hoe ik moet omgaan met een break-up, wat ik moet doen als het niet meer klikt met mijn beste vriendin, of zelfs hoe ik moet solliciteren voor een eerste studentenjob.”

Het is the school of life waar zowat iedereen moet doorgaan, maar bij ons komt daar dat laagje ‘vrouw zijn’ nog eens bovenop. We vertrekken met vijf stappen achterstand aan de start van de sprint. “Ik wil dat die achterstand zo veel mogelijk verkleint. De puberteit dient ervoor om alles te ontdekken, maar er waren ook dingen die ik van tevoren al had willen weten. In combinatie met anekdotes en comics probeer ik zulke dingen nu mee te geven zonder te belerend te zijn of met de vinger te wijzen naar anderen. Feminisme, gelijkheid, hoe je je vrienden en familie kan steunen… Maar: at the end of the day it’s just you.  

‘Alles wat niet aan de klassieke mannelijke normen voldoet, wordt gezien als minder goed of te raar. En ze moeten zich daar over zetten.’

De cartoonwereld blijft een overwegend mannelijke en overwegend witte wereld, aldus De Witte. “Ik pas niet binnen het plaatje van de klassieke cartoonist. Daarbij komt ook dat ik nog redelijk jong ben, en de rest in het wereldje overwegend ouder. In dat opzicht hebben ze ook al hun stempel kunnen drukken op de Vlaamse stripwereld. Maar als je kijkt naar een populariteitspoll waarbij elk jaar een beste tekenaar wordt gekozen, zoals die van ‘Humo’, sta ik daar wel al verschillende jaren in de top tien. Dat gaat puur om populariteit en je verdient daar niets mee, maar ik vind het wel enorm belangrijk dat de drie vrouwen die er in opgenomen zijn er ook blijven staan (Eva Mouton en Niet Nu Laura, red.).

Ik ben daarbinnen trouwens nog de enige van kleur. Zo kunnen we duidelijk maken dat het er niet toe doet hoe je je identificeert. Je moet je niet aanpassen aan het stereotiepe beeld van dé succesvolle, cisgender (wanneer het geslacht dat je toegewezen krijgt bij je geboorte overeenkomt met je genderidentiteit, (Cavaria,  sd) ) hetero blanke man. Alle taboes moeten worden doorbroken met zo’n lijst, dus moeten we daar vooral in blijven staan.” 

Tuurlijk botst Christina nog op vooroordelen en kritiek. Dat haar ‘vrouwelijke’ tekeningen te emotioneel en niet politiek getint genoeg zijn bijvoorbeeld. “Maar moet dat?”, vraag ze zich af. “Ik wist niet dat er een wet bestond rond cartoons maken? Ik merk dat anderen mij daardoor zwaar onderschatten. Mensen binnen de media, maar ook binnen het werkveld zelf, waar een paar cartoonisten zonder gêne vrouwen aanvallen door de manier waarop ze te werk gaan. Terwijl dat bij mannen nooit gebeurt. Alles wat niet aan hun normen voldoet, wordt gezien als minder goed of te raar. En ze moeten zich daar leren over zetten.”  

Veel van onze bezigheden zijn weggevallen tijdens het afgelopen jaar. Niet meer naar de fitness gaan lijkt misschien geen ramp, maar wat als je door corona je passie niet meer mag uitoefenen? Zes jongeren getuigen over de leegte die ontstaan is tijdens de pandemie en hoe ze ermee omgaan. 

“Ik ben best onzeker in mijn dagelijks leven, maar vanaf dat ik op het podium stap en de lichten aangaan, geef ik alles. Als het publiek dan mee is, voel ik een overvloed aan goedkeuring en liefde. Dat doet ongelooflijk goed.” Danseres Amina Iddrisu (19) voelt zich nergens zo vrij als op een podium. Daar wilde ze haar beroep van maken. Zo danste ze de afgelopen jaren mee in twee producties van het jongeren dans-theatergezelschap, ‘fABULEUS’. Begin maart 2020 was haar laatste voorstelling. Daarna was er opeens niets meer. “Achteraf gezien heeft dat een veel grotere impact op mij gehad dan ik toen dacht.”

“Opeens kon ik niet meer doen wat ik het liefste deed. En uit niets anders kon ik zoveel energie halen. Ik wist niet wat ik zonder dans nog was.”

Je hebt het maar voor. Van de ene op de andere dag word je wakker en moet je een stuk van jezelf on hold zetten. Dat klinkt heel herkenbaar voor Karel De Clercq (25), chef-kok en uitbater van restaurant ‘Komparto’. “Ik ben gewoon om vollenbak te werken, constant te anticiperen en op zoek te gaan naar oplossingen. Die afwisseling maakt de job zo leuk. Als sociaal persoon vind ik het ook heel fijn om altijd mensen rondom me te hebben in het restaurant. Een babbeltje doen met de gasten, ze zien lachen, hun appreciatie horen, dat geeft me een fantastisch gevoel. Van dat allemaal naar niets gaan, was hard.” Niets doen is één ding, maar als het je passie is, voel je je wel verloren, zegt De Clercq: “Chef en restaurantuitbater zijn twee van de belangrijkste aspecten van wie ik ben. Het zijn ook de dingen waar ik het meeste tijd en energie in steek. Daardoor lijkt het alsof ze een stuk van me hebben afgepakt.”

Lege dagen, vol hoofd

Wanneer de dingen waar je uren aan spendeert, wegvallen, komt er veel tijd vrij. Dat betekent ook tijd om na te denken. Kaat De Beule (22) was het liefst druk bezig en dan vooral met theater. Ze volgde toneellessen en speelde in het gezelschap van haar studentenkring. “Theater was deel van mijn drukke leven. Ik wil van hot naar her lopen. Ik wil alles tegelijk doen. Maar plots was er niets meer.” Dat was een grote klap. “Nu ik niet meer kan acteren, voel ik me leeg. Ik heb soms echt geen zin om op te staan. Ik blijf in mijn bed liggen, ben triestig en alleen.” Kaat is niet alleen haar bron van vreugde kwijt, maar ook haar uitlaatklep: “Voor het optreden denk je niet na over je problemen, want je bent met de voorstelling bezig. Tijdens de voorstelling denk je alleen na over je personage. En achteraf ben je alleen bezig met de reactie van het publiek. Dat is het fijnste: even je gedachten opzijzetten. Nu ik dat niet meer heb, merk ik dat ik veel te veel begin na te denken. Het is een vicieuze cirkel die alleen maar erger wordt.” 

“Wie ben ik? Wat maakt me gelukkig? Wat is het doel in mijn leven?”

Ook handballer Louis Delpire (22) begon aan zichzelf te twijfelen tijdens de eerste lockdown. “Ik train vier avonden per de week, ga dinsdag- en donderdagochtend naar de fitness, en elke zaterdag speel ik een wedstrijd. Ondertussen heeft mijn club als een van de zes Belgische topclubs de toestemming gekregen om te blijven spelen, maar tijdens de eerste lockdown was er niets. We mochten binnen noch buiten trainen, van maart tot augustus. Toen dat wegviel begon ik alles te overdenken: Wie ben ik? Wat maakt me gelukkig? Wat is het doel in mijn leven? Ik keek uren Youtube-filmpjes over hoe je gelukkig wordt.” Met de twijfels kwam ook de onzekerheid naar boven: “Vroeger had ik wat problemen op school en handbal heeft me daarbij geholpen omdat het me meer zelfvertrouwen gaf. Het was iets waarop ik trots kon zijn. Dat gevoel was ik vorig jaar kwijt. Als je als een luie zak thuis niets zit te doen, krijg je natuurlijk een negatiever beeld van jezelf.” 

Identiteitscrisis: "Ik ben niets meer"

Bij danseres Amina Iddrisu werd de gedachtestroom zo sterk dat ze in een identiteitscrisis en depressie belandde. Voor corona danste ze bij ‘fABULEUS’, studeerde ze handelsingenieur en werkte ze parttime. Van die drukke planning schoot niet veel meer over. “Opeens viel alles stil en moest ook ik stilvallen”, vertelt ze. “Dat gebeurde vrij letterlijk. Mijn lichaam blokkeerde: ik kreeg maag-, darmproblemen en begon minder te dansen. Bovendien had ik eindelijk eens de tijd om na te denken, wat in mijn geval niet zo goed was, want een aantal trauma’s uit het verleden kwamen toen bovendrijven. Toen pas zag ik ook hoe kapot ik was. En aangezien de dingen die mij energie gaven, zoals dans, ook wegvielen, zakte ik nog dieper. Ik ben toen enorm aan mezelf beginnen te twijfelen. Het begon met vragen als: ‘Wie ben ik?’, ‘Wat kan ik?’ en eindigde met de gedachten: ‘Niets lukt nog’ en ‘Ik ben niets meer’. Ik heb zelfs op het punt gestaan dat ik er niet meer wou zijn. Daarom heb ik me sinds begin april dit jaar met een depressie laten opnemen.”  

Ze vertelt aan de telefoon dat ze in de afgelopen week voor eerst weer heeft gedanst, voor zichzelf. “Dat doet deugd. Vandaag en gisteren had ik keigoede dagen. Dat betekent: ik wilde geen hele dagen in bed liggen, in jogging rondlopen en tegen niemand praten, maar ik heb kleedjes aangedaan en veel gelachen. Echt gelachen. Ik loop met een glimlach rond omdat ik eindelijk weer trots ben op mezelf. Op zulke dagen kan ik ook beter mijn emoties uitdrukken en heb ik weer zin om mijn leven in handen te nemen. Dat komt allemaal doordat ik gisteren even buiten in de zon gedanst en gezongen heb met vriendinnen.”  

“Het begon met de vraag: ‘Wie ben ik?’ en eindigde met de gedachten: ‘Niets lukt nog’ en ‘Ik ben niets meer’”

Al meer dan een jaar geen platen meer gedraaid

Ook Samuel Allaman (25) aka Dj All-Man merkt dat de dj in hem zich niet helemaal laat onderdrukken. Hij was voor corona elk weekend achter de draaitafel te vinden en iedere woensdagnamiddag was hij aanwezig bij Jammings, een ontmoetingsplaats voor Antwerpse dj”s in jongerencentrum Kavka, waarvan hij de oprichter is. Op enkele livestreams na heeft hij al meer dan een jaar geen platen meer gedraaid. De bijhorende community moet hij al even lang missen. “Die community, de clubsetting vormde me tot wie ik ben. Het is bijna een andere wereld. Ik heb zoveel mensen al niet meer in het echt gezien sinds de laatste feestjes vorig jaar.” Omdat hij zijn passie nu niet kan uitoefenen, ging hij op zoek naar alternatieven. Maar ook dan komt hij snel weer uit bij muzikale ideeën. “Ik heb een mobiele dj-installatie gebouwd en ben een videoproject begonnen waarin ik muziek en kunst samenbreng. Zelfs als het dj’en op pauze gezet wordt, komt dat deel van mezelf op een of andere manier naar boven.”

Kettingreactie

Men zegt dat je pas beseft wat je hebt wanneer het er niet meer is. Voor sommige jongeren is corona inderdaad vooral een bevestiging van wat hen zo na aan het hart ligt. Toch kan het ook zijn dat dat deel van jezelf begint uit te doven als je het moet onderdrukken. “Ik ben van nature een entertainer, maar die eigenschap komt vooral naar boven als ik aan het spelen ben”, vertelt dj All-Man. “Ik hou ervan om mensen te laten dansen. De vreugde zien in het publiek als je dat ene plaatje speelt, dat geeft echt een ego boost.” Hij probeert de entertainer nu los te laten in andere settings, bijvoorbeeld thuis, maar zonder de draaitafel kan hij zich niet ten volle uitleven. “Dj’en is mijn expressievorm. Daar voel ik me van beroofd.” 

Actrice Kaat De Beule vindt zelfs dat ze een beetje als persoon begint te veranderen. “Ik zie sommige van mijn eigenschappen uitdoven. Ik vond het bijvoorbeeld heel leuk om creatief bezig te zijn, om samen met andere mensen een voorstelling in elkaar te steken. Nu ik dat niet meer kan doen, merk ik dat mijn creativiteit in het algemeen wegebt. Ik ben ook veel minder productief en ik ben gewoon saai geworden. Daar kan ik echt triestig over zijn.”

Jezelf heruitvinden

Het gat dat door corona ontstond, kan echter ook een positieve transformatie in gang zetten. Dat was het geval bij globetrotter Lotte Willems (24). Reizen liep als een rode draad door haar leven. “Ik studeerde Toerisme en als ik niet weg was voor mijn studies, vertrok ik op eigen initiatief. Even in een andere cultuur duiken en dan weer vertrekken. Heerlijk vind ik dat.” Ze zou begin vorig jaar stage lopen in Chili en ze had haar kot al opgezegd. Toen corona er een stokje voor stak, belandde ze terug bij haar ouders. “Doordat ik al zo lang en zo veel met reizen bezig ben, was het heel vreemd om weer thuis te zijn. Er was meteen grote paniek, vooral dan om praktische redenen, al was ik ook onzeker over mijn toekomst. Ik was bijna afgestudeerd, dus mensen begonnen te vragen wat ik daarna ging doen. En ik wist ik het echt niet. Ik had even geen perspectief.” Bovendien zit de reiskriebel echt in haar persoonlijkheid verweven: “Ik ben heel avontuurlijk en nieuwsgierig. Ik wil elk hoekje en kantje ontdekken. Doordat reizen zo’n belangrijk deel is van mijn leven wist ik niet goed wat, hoe en misschien ook wel wie ik was wanneer ik niet weg was.” 

Op zoek naar afleiding

Ter afleiding ging ze op zoek naar een andere focus. Dat werd fitness en gezonde voeding. “Vroeger was ik vooral bezig met de mensen en dingen rondom mij, en niet zozeer met mezelf. Door corona heb ik meer aandacht gekregen voor mijn eigen lichaam.” Die focus is gebleven toen ze weer op reis kon, want in de zomer reisde ze twee maanden rond met een busje en sinds enkele weken werkt ze zelfs in Frankrijk. “Reizen is nog steeds een belangrijk aspect van wie ik ben, maar er is nog iets bijgekomen. Voordien was ik vooral speciaal, avontuurlijk en nieuwsgierig. Nu zie ik mezelf ook echt als een gezond en fit persoon.” Of hoe je de leegte kan overwinnen en er sterker uitkomt.  

Wie vragen heeft rond zelfdoding, kan terecht op de Zelfmoordlijn via het gratis nummer 1813 of op www.zelfmoord1813.be.