De ‘Rainbow map’ rangschikt 49 Europese landen op basis van hun respectieve wetgeving en beleid ten aanzien van de LGBTQ+-gemeenschap, op een schaal van nul tot honderd procent. Als je deze kaart bekijkt, zie je een opvallend contrast: te midden van een zee van rood in Oost-Europa springt Griekenland eruit in het groen. Dat is verrassend, want Griekenland is overwegend orthodox-christelijk, iets dat niet wordt geassocieerd met vooruitstrevend LGBTQ+-beleid. Toch lijkt hier iets anders te spelen.
Griekse mythologie, nog altijd diep verankerd in de culturele identiteit, staat bol met verhalen waarin queer relaties en genderfluïditeit een terugkerend thema zijn. Denk aan Achilles en Patroclus: hun band wordt door velen geïnterpreteerd als meer dan vriendschap. Of aan Apollo, de god van muziek en profetie, die bekendstond om zijn liefdes met mannen en vandaag vaak wordt gezien als symbool van homoseksuele liefde.
Ook vrouwelijke liefde en gendertransformatie krijgen een plek in deze verhalen. Aphrodite werd niet alleen geassocieerd met liefde in het algemeen, maar ook met relaties tussen vrouwen. En mythen zoals die van Siproites, een jager die door Artemis in een vrouw werd veranderd, tonen dat het idee van geslachtstransformatie al eeuwenlang bestaat.
De aanwezigheid van queer relaties in het oude Griekenland was bovendien geen uitzondering, maar een breed cultureel fenomeen. In de mythologie komen relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht voor bij goden, helden en stervelingen.
Zo tonen verhalen over Zeus en Ganymedes of Apollo en Hyacinthus niet alleen fysieke, maar ook emotionele en liefdevolle banden. Ook bij helden zoals Achilles en Patroclus zien we hoe diepe verbondenheid en rouw centraal staan.
“Het probleem ligt niet in het ontbreken van queer geschiedenis, maar in het feit dat deze verhalen te weinig worden verteld”
Brent Van Raemdonck
In de samenleving zelf maakten zulke relaties deel uit van sociale structuren en opvoeding, en werden ze weerspiegeld in kunst en literatuur. Zelfs vrouwelijke liefde, zoals bezongen door Sappho, had een duidelijke plaats.
Als zulke verhalen al zo lang deel uitmaken van onze cultuur, waarom behandelen we queer identiteit dan nog steeds als iets ‘nieuws’ of ‘afwijkends’? Het probleem ligt niet in het ontbreken van queer geschiedenis, maar in het feit dat deze verhalen te weinig worden verteld. Door ze opnieuw zichtbaar te maken, kunnen we bijdragen aan een bredere acceptatie van de LGBTQ+-gemeenschap vandaag.
Het oude Griekenland dient daar als krachtig voorbeeld. In Thebe bestond een cultuur waarin relaties tussen mannen niet alleen werd geaccepteerd, maar zelfs vanuit het bestuur werden ondersteund. Volgens Aristoteles werden er wetten ingevoerd die mannelijke koppels erkenden, iets wat in andere stadstaten juist werd ontmoedigd.
Het meest sprekende voorbeeld is de ‘Heilige Schare’ van Thebe: een eliteleger bestaande uit 150 mannelijke koppels die samen vochten. Hun kracht lag niet alleen in militaire strategie, maar in onderlinge verbondenheid—liefde als bron van moed en loyaliteit. Dat idee werd ook beschreven door Plutarchus, die stelde dat geliefden naast elkaar sterker strijden, omdat niemand laf wil lijken in de ogen van degene van wie hij houdt.
Dat deze vergeten verhalen er toe doen, blijkt ook uit hun invloed op de moderne LGBTQ+-emancipatie. Toen in de negentiende eeuw het graf van de Heilige Schare in Chaeronea werd ontdekt, viel dat samen met een periode waarin homoseksuele mannen in Europa en de Verenigde Staten voorzichtiger zichtbaar werden.
“Het werk van de Britse classicus James Davidson onderstreept dat queer relaties geen marginaal of afwijkend verschijnsel waren in de oudheid, maar een volwaardig onderdeel van de samenleving”
Brent Van Raemdonck
Denkers en schrijvers zoals Walt Whitman en J. A. Symonds grepen terug op deze Griekse voorbeelden om homoseksuele liefde te verdedigen. Hun werk inspireerde vervolgens George Cecil Ives, een Engelse schrijver en vroege pleitbezorger voor de hervorming van wetgeving rond homoseksualiteit. Hij zag in de Heilige Schare een krachtig symbool van trots en droeg zo bij aan het ontstaan van één van de eerste homorechtenbewegingen.
Deze inzichten worden ook ondersteund door modern onderzoek. De Britse classicus James Davidson toont aan dat ons beeld van homoseksualiteit in het oude Griekenland lange tijd vertekend is geweest. Eerdere denkers zoals Michel Foucault en Kenneth Dover beschreven deze relaties vooral als machtsverhoudingen, waarin ongelijkheid centraal stond. Davidson laat daarentegen zien dat er ook sprake was van wederzijdse liefde, affectie en zelfs formele relaties tussen mannen.
Daarmee onderstreept zijn werk dat queer relaties geen marginaal of afwijkend verschijnsel waren, maar een volwaardig onderdeel van de samenleving. Dat inzicht werd zelfs gebruikt in moderne debatten rond het homohuwelijk en toont aan dat queer liefde geen recente ‘trend’ is, maar diepgeworteld zit in onze geschiedenis.
Misschien is dat precies waarom Griekenland vandaag relatief vooruitstrevend is op het vlak van LGBTQ+-rechten.
De aanwezigheid van een cultureel erfgoed waarin queer relaties en identiteiten niet vreemd zijn, kan bijdragen aan een bredere maatschappelijke acceptatie. Door deze verhalen te erkennen en actief door te geven, ontstaat er ruimte om queer bestaan niet als afwijking te zien, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van onze geschiedenis en hedendaagse samenleving.
De manosfeer is een online netwerk van websites, fora en sociale media, gemaakt door en voor mannen, waarop traditionele mannelijkheid en vrouwvijandigheid worden gepropageerd. Toxische hypermannelijkheid, zelfontwikkeling en antifeminisme staan er centraal. Zo deed de ondertussen veroordeelde Harrison Sullivan, ook bekend onder de naam ‘HSTikkyTokky’, alarmerende uitspraken: “Ik coach jongens hoe ze een fucking echte man kunnen zijn, hoe ze geld moeten verdienen, hoe ze buiten het systeem kunnen staan, hoe ze niet onder een baas hoeven te werken die hen vertelt wat ze moeten doen.”
Cijfers van Ipsos tonen aan dat de impact van dit problematische gedachtengoed niet te onderschatten zijn. Nochtans grijpt Theroux geen enkele kans om de content creators te confronteren met deze cijfers, noch haalt hij de cijfers aan in zijn documentaire. De weerslag is ongezien en daarvan blijft de kijker volledig in het ongewisse. Door deze invloed op de nieuwe generatie niet te benadrukken, blijft deze ideologie een ver-van-mijn-bedshow voor vele Netflixkijkers. Tegelijkertijd blijft de populariteit onder jonge mannen alsmaar groeien.
De manosfeer dient als verdienmodel voor de controversiële content creators. De twijfels en onzekerheden van jonge mannen vormen hun inkomen. De aanhangers van hun content hebben het vertrouwen in onze maatschappij verloren. Die gevoelens nemen de bovenhand en wij, als samenleving, bieden niet langer het vangnet waar ze naar hunkeren. Die gedeelde verantwoordelijkheid laat Theroux links liggen, waardoor we nog steeds niet verder kijken dan onze neus lang is en blijven steken in kortzichtigheid.
“De manosfeer dient als verdienmodel voor de controversiële content creators”
In plaats van de kijker bewust te maken van de maatschappelijke invloed van deze ideologie, kijkt Theroux passief toe terwijl de influencers het heft in eigen handen nemen. In de documentaire doen de controversiële mannen aan pedojagen, een fenomeen waarbij burgers zelf op zoek gaan naar personen die verdacht worden pedofiele gevoelens te hebben. Zo zette iemand van het team van Harrison Sullivan een date op met een oudere man, door zich voor te doen als een jong meisje. Vervolgens wachtten ze hem op en sloegen hem in elkaar. Het volledige gebeuren werd uitgezonden op de livestream van HSTikkyTokky. Theroux hield zich op de achtergrond, zonder de problematische aard van de situatie te erkennen. “Ik ging weg en keek vanop een afstand toe”, stelt Theroux in een voice-over tijdens de scène.
Het gebrek aan een scherpzinnige blik en een journalistieke benadering wordt ook zichtbaar wanneer Theroux zich meer zorgen lijkt te maken over zijn reputatie en zijn relatie met de content creators dan het aannemen van een kritische houding. Zo vraagt hij herhaaldelijk aan Harrison Sullivan: “Gaat het goed tussen ons? Echt? Want soms weet ik het niet zo zeker.” Hij wil voortdurend garanderen dat hij op goede voet staat met zijn manosfeervriendjes. Hoewel een vriendschap niet noodzakelijk is om de waarheid te achterhalen of controverses aan het licht te brengen.
“Theroux wil voortdurend garanderen dat hij op goede voet staat met zijn manosfeervriendjes”
Toch legt Theroux ook enkele contradicties bloot. Wanneer Harrison Sullivan gevraagd wordt of hij OnlyFansmeisjes managet, ontspint zich een monoloog waarin hij zichzelf tegenspreekt: “Ik manage ze zelf niet, maar ik heb wel een agentschap gekocht dat dat doet. Ben ik het ermee eens? Nee. Verdien ik eraan? Ja. Ik ben een zakenman. Ik doe het verdomme niet voor mijn plezier. Mijn dochter heeft niets te zoeken op Onlyfans, ik zou haar dan onterven.” In deze onthullende uiteenzetting komt zijn tegenstrijdige mentaliteit duidelijk naar voren. Theroux toont de mens achter het controversiële verdienmodel door een rustige en vasthoudende vraagstelling te hanteren.
Louis Theroux heeft een welbekende documentairestijl waarbij hij de gewoonte heeft om zich volledig onder te dompelen in de leefwereld van zijn onderwerp. Daarbij is hij niet verlegen om de ongemakkelijkheid op te zoeken. Dat blijkt uit eerdere documentaires, ‘The Settlers’, die toont hoe de groeiende gemeenschap van religieus-nationalistische Israëlische kolonisten zich in de Westelijke Jordaanoever vestigden.
In ‘Inside the Manosphere’ is dat niet anders en besluit hij actief deel te nemen aan de omstreden podcast ‘Fresh and Fit’ van Myron Gaines. Daar wordt hij zelf onderwerp van gesprek, zowel in de podcast als in de bijhorende livestream. Toch rijst de vraag of het noodzakelijk is voor Theroux om deze schadelijke content te voeden. De online community wordt gekenmerkt door choquerende uitspraken en over de aard van deze onthutsende inhoud bestaat geen twijfel. Theroux’ deelname is een ongelukkige journalistieke keuze en reduceert hem slechts tot een speelbal van de podcasthost, Myron Gaines.
Nochtans heeft deze immersietechniek hem al opmerkelijke resultaten opgeleverd, zoals in ‘The City of Crystal Meth’. Daar slaagt hij erin om via onthullende conversaties een indringend beeld te schetsen van de verwoestende gevolgen van een methverslaving. Om die realiteit tastbaar te maken voor de kijker, was het ook niet nodig om meth te gebruiken.
Dat Louis Theroux het onderwerp wordt van de content blijkt nogmaals aan het einde van de documentaire. Harrison Sullivan, HSTikkyTokky, filmt Theroux ongevraagd voor zijn livestream. “HS lijkt van tactiek veranderd te zijn en wilt me onder druk zetten”, zegt Theroux in de documentaire. Het bekijken van dit fragment voelt aan als een soort teruggekaatste ongemakkelijkheid.
“De manipulatieve werkwijze van de manosfeer-influencers toont hoe ze het visuele medium beter beheersen dan Theroux zelf”
De manipulatieve werkwijze van de manosfeer-influencers toont hoe ze het visuele medium beter beheersen dan Theroux zelf. Ook Theroux merkt dat op. Hij wijst hen op het verschil tussen hun vlogachtige aanpak en zijn eigen documentaireaanpak: “Tegen wie heb je het? We zitten nu niet op sociale media. Dit is een echte documentaire.” De snelheid van Harrisons livestream neemt de documentaire van Theroux over. Daardoor lijkt de documentairemaker steeds minder bekwaam voor het analyseren van de community van de manosfeer. Zijn documentairestijl botst met de snelheid en visuele logica van de online platformen van de manosfeer-influencers. Een documentairemaker die dichter bij deze digitale cultuur staat en de dynamiek van sociale media beter beheerst, zou een scherpere en meer maatschappelijk geëngageerde inkijk kunnen bieden in deze community.