Recensie | Met ‘The Odyssey’ bevestigt Christopher Nolan waarom hij een patroonheilige van de cinematografie is (★★★★★)

Zal ‘The Odyssey’ de boeken in gaan als een absolute filmklassieker en zo even legendarisch worden als het werk waarop het is gebaseerd? Reporter Ege Tokman wikt en weegt het nieuwe werk van Christopher Nolan. “Het eeuwenoude epos van de Grieken vertaalt en interpreteert hij op verbazend kritische wijze naar de hedendaagse wereld.”

Christopher Nolan keert na een driejarige afwezigheid terug naar de cinemazalen met een epiek van net geen drie uur. Na op miraculeuze wijze ‘Oppenheimer’, een soort half-levensverhaal, half-courtroomdrama over de ontwikkeling van de atoombom, omgetoverd te hebben tot een monster-troef van cinematografie, ontwierp en wierp Nolan zijn eigen kernwapen met ‘The Odyssey’. En die paddenstoelwolk kan je alleen in zijn volledigheid over je heen laten gaan met een IMAX 70mm-reuzenscherm. Kinepolis Brussel is de enige bioscoop in België, en bij uitbreiding in de hele Benelux, die zo’n scherm heeft.

Nolan smeedt een praktisch perfecte filmervaring vanuit bronmateriaal dat op zijn minst als niet vanzelfsprekend bestempeld kan worden. Het eeuwenoude epos van de Grieken vertaalt en interpreteert Nolan op verbazend kritische wijze naar de hedendaagse wereld. Hij gooit weer, net zoals hij dat deed met ‘Oppenheimer’ in 2023, met bakken kritiek naar de oorlogssfeer waar we als mensheid in vastgeketend blijken te zitten.

Een tienjarige oorlog aan de stadsmuren en kusten van Troje wordt gevolgd door een tienjarige terugtocht naar Ithaka, het konikrijk van Odysseus, gespeeld door een oppermachtige Matt Damon in wat wellicht het opus magnum van zijn carrière zal worden. Nolan speelt met verschillende lezingen van de tocht van Odysseus, maar vooral lijkt het een uiting van schuld te zijn voor de jarenlange oorlog. Nolan verwijst ook naar de tocht als een manifestatie van de trauma’s van Odysseus en zijn manschappen.

Zijn typische speelsheid met tijd als concept is bij deze eenduidiger en makkelijker te begrijpen dan bij pakweg ‘Inception’, ‘Interstellar’ of ‘Dunkirk’

Wat vooral opvalt is dat de film, in vergelijking met de rest van zijn werken, minder stilistisch à la Nolan voelt. De ‘Je ne sais quoi’ helderheid en onwaarschijnlijke cameratechniek die we van de meesterregisseur gewend zijn, zijn nog steeds aanwezig. Zijn typische speelsheid met tijd als concept is bij deze eenduidiger en makkelijker te begrijpen dan bij pakweg ‘Inception’, ‘Interstellar’ of ‘Dunkirk’. Het verhaal van de tocht speelt zich dan ook retrospectief af in de herinneringen van Odysseus.

Christopher Nolan vertaalt de mythische magie van het verhaal in gruwelijk realisme, en zonder veel details weg te geven, kan er gezegd worden dat zijn cycloop hier het eerste en beste voorbeeld van is. Bij veel films verlaten we de zaal met aspecten die we zou durven wijzigen om de ervaring te verbeteren. Bij deze was alles naar wens, goed gedoseerd met heel misschien een vechtscène tegen het einde die een vijftal minuten te lang duurde, maar dat is dan een luxe die de film ten volle verdient.

Nolan bewijst op een scherm van 16 meter hoog nogmaals waarom hij een patroonheilige van de cinematografie is. Hij behoort tot een zeldzame klasse verhalenmakers waarvan we ons de namen binnen drieduizend jaar nog zullen herinneren. Homeros en Nolan zullen in het jaar 5000 in hetzelfde opzicht herinnerd worden, en wie weet herinterpreteert een regisseur in de toekomst ‘Interstellar’ op een scherm van 160 meter.

Deze recensie verscheen eerder bij Schamper, het officiële studentenblad van de Universiteit Gent.